Bên Dòng Lịch Sử: Hành trình lưu vong và số phận của hậu duệ họ Ngô

Bên Dòng Lịch Sử:
Hành trình lưu vong và số phận của hậu duệ họ Ngô

Đêm định mệnh tại Sài Gòn năm 1963

Đêm mùng 01 tháng 11 năm 1963, Sài Gòn chìm trong tiếng súng nổ vang khắp các con đường quanh Dinh Gia Long, xe tăng lăn bánh trên đại lộ Thống Nhất và khói lửa bốc lên từ thành Cộng Hòa. Trong một căn nhà kín cổng cao tường thuộc khu vực dinh thự tổng thống, cậu bé 11 tuổi Ngô Đình Quỳnh – con trai thứ hai của cố vấn Ngô Đình Nhu và bà Trần Lệ Xuân – đứng im bên khung cửa sổ, chưa biết rằng cuộc đời mình vừa bị chia làm hai nửa: Nửa trước sống trong nhung lụa quyền lực bậc nhất miền Nam, nửa sau là hơn 60 năm lưu vong không có ngày trở lại.

Lúc đó, cậu chỉ nghe tiếng súng xa xa, thấy người lớn vội vàng chạy tới chạy lui, và chưa hiểu rằng thế giới quen thuộc của mình sẽ không bao giờ trở lại.

Cuộc đảo chính và cái chết chấn động

Sáng ngày mùng 02 tháng 11 năm 1963, sau một đêm trốn tại nhà Mã Tuyên ở khu Chợ Lớn, Tổng thống Ngô Đình Diệm và ông Ngô Đình Nhu đến nhà thờ Cha Tam cầu nguyện rồi gọi điện đầu hàng vô điều kiện. Một chiếc xe thiết giáp M113 được điều đến đón họ, nhưng trên đường về Bộ Tổng Tham mưu, theo lệnh của tướng Mai Hữu Xuân, cả hai anh em đã bị hạ sát dã man trên hàng ghế sau chiếc xe thiết giáp.

Tin tức được giấu kín vài ngày rồi bùng nổ như một quả bom chính trị, khiến cả miền Nam chấn động. Sự kiện này không chỉ chấm dứt chế độ Đệ Nhất Cộng Hòa mà còn đẩy gia đình họ Ngô Đình vào một vòng xoáy bi kịch lịch sử tột cùng.

Nỗi đau và chuyến bay chia đôi cuộc đời

Khi biến cố xảy ra, bà Trần Lệ Xuân cùng con gái Ngô Đình Lệ Thủy đang trong chuyến đi chính trị tại Hoa Kỳ. Ngay sau khi nhận tin, bà tổ chức họp báo tại New York, chỉ trích mạnh mẽ vai trò của chính quyền Washington trong cuộc đảo chính. Trong khi đó, Ngô Đình Quỳnh cùng chị gái Ngô Đình Lệ Quyên và người em trai còn nhỏ vẫn ở lại Sài Gòn, được các gia đình bạn bè che chở trong nhiều tuần lễ đầy nguy hiểm.

Đầu tháng 1 năm 1964, dưới sự sắp xếp của chính quyền chuyển tiếp, các con ông bà Nhu được đưa lên một chuyến bay đặc biệt của hãng Air France, vượt hơn 10.000 kilômét để gặp mẹ tại Paris. Đó là lần cuối cùng Ngô Đình Quỳnh rời quê hương. Từ cửa sổ máy bay, cậu nhìn Sài Gòn mờ dần trong mây và không ngờ rằng hình ảnh đó sẽ theo mình suốt cả cuộc đời.

Những năm tháng trưởng thành trong âm thầm tại Paris

Tại Paris, Ngô Đình Quỳnh bước vào tuổi thiếu niên trong sự khiêm tốn hoàn toàn. Gia đình sống trong một căn hộ nhỏ ở quận 13, không có người giúp việc, không có đặc quyền. Ông theo học tại một trường trung học công lập gần nhà, bạn cùng lớp ban đầu không ai biết gia cảnh của cậu. Chính tại đây, theo lời chia sẻ sau này của ông, ông đã học được bài học quý giá nhất: giá trị của một con người không nằm ở gia thế hay chức vụ của cha mẹ, mà nằm ở chính những gì mình làm ra. Ông chọn ngành Kinh tế, tốt nghiệp với tấm bằng xuất sắc, sau đó làm việc trong lĩnh vực thương mại quốc tế tại các công ty tư nhân châu Âu, luôn giữ một thái độ sống kín đáo, khiêm tốn và hoàn toàn tách biệt với chính trị.

Những bi kịch tiếp nối của dòng tộc và nỗi đau riêng

Không dừng lại ở cái chết của Ngô Đình Diệm và Ngô Đình Nhu, dòng họ Ngô Đình liên tiếp gánh chịu những mất mát chấn động khác. Ông Ngô Đình Cẩn bị xử bắn tại Khám Chí Hòa năm 1964. Người anh cả của Quỳnh, Ngô Đình Trác, qua đời sớm tại Pháp năm 1974 ở độ tuổi 27 sau một thời gian dài vật lộn với chứng trầm cảm nặng nề kể từ ngày cha mình mất. Chị gái Ngô Đình Lệ Thủy thiệt mạng trong một tai nạn ô tô kinh hoàng tại Pháp năm 1967, đúng vào ngày sinh nhật thứ 22 của mình.

Bà Trần Lệ Xuân sống lưu vong tại Paris và Roma suốt nửa thế kỷ, qua đời năm 2011 trong sự cô đơn. Vụ án mạng năm 1986 tại Washington D.C cướp đi sinh mạng của ông bà ngoại Trần Văn Chương càng thêm một vết thương khó lành. Chuỗi mất mát này khiến Ngô Đình Quỳnh trở thành một trong những người sống sót cuối cùng của thế hệ trẻ trong dòng tộc.

Cuộc hành trình tìm lại ký ức và tiếng nói của gia đình

Trong nhiều thập kỷ, Ngô Đình Quỳnh gần như hoàn toàn vắng bóng trước công chúng. Ông tránh trả lời phỏng vấn, từ chối mọi lời mời phát biểu. Mãi cho đến khi bước vào tuổi nghỉ hưu, ông mới cảm thấy đã đến lúc nói ra những điều mình biết. Cùng với em gái Ngô Đình Lệ Quyên và sự hỗ trợ của nhà văn Pháp Jacqueline Willems, ông dành gần 10 năm sưu tập tài liệu, thư từ cá nhân và bản thảo chưa công bố của mẹ.

Năm 2013, đúng nửa thế kỷ sau cuộc đảo chính, cuốn sách Việt Nam Cộng Hòa và Dòng họ Ngô Đình chính thức ra mắt tại Roma, cuốn sách bao gồm gia phả nhà Ngô Đình và bản thảo hồi ký Viên sỏi trắng của bà Trần Lệ Xuân nhằm mang lại góc nhìn nội bộ từ người trong cuộc về một giai đoạn lịch sử đầy tranh cãi.

Sự kiện thu hút hàng trăm người Việt từ khắp châu Âu đến tham dự. Trong buổi ra mắt, Ngô Đình Quỳnh nói một cách nhẹ nhàng: “Chúng tôi không viết để bảo vệ ai, cũng không để lên án ai. Chúng tôi viết đơn giản vì đây là sự thật của gia đình mình, một góc nhìn khác mà lịch sử thường bỏ qua.”

Cuộc sống bình dị tại Brussels và lời nhắn gửi

Sau khi nghỉ hưu, Ngô Đình Quỳnh định cư tại thủ đô Brussels của nước Bỉ, nơi ông sống một cuộc đời cực kỳ đơn giản. Hàng ngày, ông đi bộ trong công viên gần nhà, đọc sách, trồng cây và giữ liên lạc với một số ít bạn bè thân thiết qua thư điện tử. Ông chưa bao giờ kết hôn và không có con cái.

Trong một cuộc phỏng vấn hiếm hoi với báo Người Việt tại Pháp năm 2018, ông chia sẻ: “Tôi không mang nỗi hận thù. Thù hận chỉ làm chính mình đau khổ. Tôi mang trong mình nỗi nhớ quê hương, nhưng không phải là sự nuối tiếc quyền lực. Tôi chỉ tiếc một điều: chưa bao giờ có cơ hội trở về quê nhà với tư cách một người bình thường, đi trên đường phố mà không ai biết mình là ai.”

Khi được hỏi có muốn trở về Việt Nam không, ông trả lời: “Tất nhiên rồi. Nhưng khi nào đó, không phải với tư cách hậu duệ của ai, mà đơn thuần là một người Việt Nam muốn nhìn lại mảnh đất mình đã ra đi từ khi còn nhỏ.”

Nhận xét: Số phận con người trước dòng chảy lịch sử

Câu chuyện của Ngô Đình Quỳnh không phải là câu chuyện của chính trị, mà là câu chuyện về một đứa trẻ vô tình bị cuốn vào tâm bão lịch sử. Sinh ra trong gia đình có quyền lực nhất miền Nam, rồi đột ngột trở thành người lưu vong, mất tất cả chỉ trong một đêm, ông đã chọn cách không để bi kịch định nghĩa cuộc đời mình. Không đi theo con đường chính trị, không dùng gia thế để tìm kiếm sự đặc biệt, ông chọn sống lặng lẽ, trung thực và tử tế. Đó có lẽ là cách trả lời thanh cao nhất cho những biến động dữ dội của thời cuộc. Lịch sử có thể có nhiều phiên bản, nhưng phẩm giá con người thì vượt lên trên mọi đúng sai, mọi thắng bại.

Bạn có cảm thấy câu chuyện của Ngô Đình Quỳnh giúp nhìn nhận thêm một khía cạnh khác của giai đoạn lịch sử này không? Cùng chia sẻ suy nghĩ của bạn nhé.

Nguồn Facebook