Việt Nam có khởi kiện Trung Quốc ra quốc tế ?

Việt Nam có khởi kiện Trung Quốc ra quốc tế ?

Lynn Huỳnh 

Lãnh thổ Việt Nam nhưng Trung Quốc tự ý xây dựng trái phép các công trình, đáng chú ý hơn, đây không phải là lần đầu tiên.

 

Bối cảnh diễn biến ở Phú Lâm (Hoàng Sa)

Ngày 26.12.2025, tờ South China Morning Post đã đưa tin Trung Quốc vừa mở một trung tâm mua sắm mới rộng 6.000 m2 trên đảo Phú Lâm, thuộc quần đảo Hoàng Sa tranh chấp. Khu phức hợp này đi vào hoạt động vào ngày 25.12.2025.

Đây không phải là lần đầu tiên mà Trung Quốc xây dựng trái phép trên Phú Lâm. Theo đó, năm 1990 xây dựng sân bay quân sự, dân sự. Năm 2015, Trung Quốc đã xây dựng trái phép kho dầu trên đảo này; nhà máy khử mặn nước biển (2016); rạp chiếu phim đầu tiên trên đảo (2017); mạng lưới cung cấp điện, thông tin liên lạc (2018). Năm 2020, Trung Quốc đã trồng rau, phát triển nông nghiệp trên Phú Lâm (hơn 750kg rau thu hoạch), nhằm củng cố sự hiện diện dân cư – quân sự. Năm 2025, kế hoạch mở rộng thêm đường, nước, bến tàu, nhà ở.

Chủ quyền Phú Lâm và động thái của Việt Nam

Đảo Phú Lâm là một trong những đảo lớn nhất trong quần đảo Hoàng Sa. Từ ngày xưa, Việt Nam đã thực thi chủ quyền của mình liên tục và hòa bình ở đây bằng hành động như việc thành lập đội Hoàng Sa – Bắc Hải (thời nhà Nguyễn), mỗi năm sẽ ra đây thu thuế, khai thác, cắm mốc, cứu hộ tàu thuyền, đo đạc thủy trình.

Vào năm 1938, khi chính quyền Pháp bảo hộ Việt Nam, tại quần đảo Hoàng Sa, Pháp đã cho dựng bia chủ quyền “République Française – Royaume d’Annam – Archipel des Paracels – 1816 – Île de Pattle – 1938”. Với những dòng chữ trên tấm bia, đã minh chứng cho thấy chủ quyền của An Nam (tên gọi hành chính một phần lãnh thổ của Việt Nam vào thời Pháp) trên quần đảo Hoàng Sa. Và trong suốt thời gian dài tại thời điểm đó, Trung Quốc không có phản đối chính thức nào, im lặng trước hành vi chủ quyền công khai có thể được xem như là mặc nhiên thừa nhận.

Trước những hành động ngang nhiên xây dựng trái phép trên lãnh thổ, Việt Nam đã khẳng định chủ quyền của mình bằng các biện pháp như nhấn mạnh mọi hoạt động xây dựng, mở cửa dịch vụ, đầu tư, du lịch… mà Trung Quốc tiến hành trên đảo Phú Lâm là vi phạm chủ quyền của Việt Nam và “hoàn toàn phi pháp và vô giá trị” nếu không có sự cho phép của Việt Nam. Bên cạnh đó, theo thông tin từ báo chí, Việt Nam cũng nhiều lần phản đối những hành vi trái phép của Trung Quốc hoặc thậm chí Việt Nam đã từng gửi công hàm phản đối Trung Quốc lên Liên hợp quốc. Tuy nhiên, mọi hành động của Việt Nam dường như vẫn chưa đủ sức tác động đến Trung Quốc và minh chứng rõ nhất là dù Việt Nam phản đối nhưng Trung Quốc vẫn ngang nhiên phát triển các công trình trên đảo Phú Lâm của Việt Nam.

Việt Nam sẽ mạnh tay hơn với Trung Quốc?

Có thể nói, tuy chính quyền Việt Nam đã có những biện pháp để khẳng định chủ quyền lịch sử và pháp lý. Song, tính đến thời điểm hiện tại, vẫn chưa ghi nhận được thông tin rõ ràng về vấn đề Việt Nam kiện Trung Quốc về vấn đề chủ quyền lãnh thổ ra quốc tế. Cũng không quá khó hiểu khi Việt Nam không thể đơn phương khởi kiện Trung Quốc ra tòa quốc tế vì Trung Quốc không chấp nhận thẩm quyền bắt buộc của ICJ (Tòa án Công lý Quốc tế) và từ chối đưa Hoàng Sa ra tài phán quốc tế. UNCLOS (Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982) lại không thể quyết định chủ quyền lãnh thổ.

Tuy nhiên, giống như Philippines kiện Trung Quốc, Việt Nam có thể đơn phương kiện Trung Quốc về quân sự hoá, cản trở tự do hàng hải, vi phạm quyền chủ quyền trong EEZ (quyền chủ quyền của quốc gia ven biển trong việc thăm dò, khai thác, bảo tồn và quản lý tài nguyên (nước, đáy biển, lòng đất) và các hoạt động kinh tế khác (năng lượng, nghiên cứu khoa học) trong vùng biển rộng 200 hải lý tính từ đường cơ sở, đồng thời tôn trọng quyền tự do hàng hải/hàng không của các quốc gia khác, tạo sự cân bằng quyền lợi giữa quốc gia ven biển và cộng đồng quốc tế).

Bên cạnh đó, dù có thể khó nhưng Việt Nam vẫn có thể kiện Trung Quốc đã dùng vũ lực để chiếm Phú Lâm (năm 1974, trận Hải chiến Hoàng Sa) để phủ nhận tính hợp pháp của việc chiếm đóng bởi hành vi chiếm lãnh thổ dựa trên vũ lực là đi ngược lại với Hiến chương của Liên Hiệp Quốc (Điều 2 khoản 4).

Tóm lại, tuy không thể đơn phương kiện Trung Quốc ra tòa quốc tế để giải quyết trực tiếp chủ quyền Hoàng Sa nhưng Việt Nam hoàn toàn có thể đơn phương khởi kiện theo những “cánh cửa” pháp lý khác nhau. Không rõ tại sao những việc này chưa được tiến hành?

Lynn Huỳnh