Vai Trò Âm Thầm Của Việt Nam Trong Đường Dây Cung Cấp Ma Túy Toàn Cầu (Phần 1)

Vai Trò Âm Thầm Của Việt Nam
Trong Đường Dây Cung Cấp Ma Túy Toàn Cầu (Phần 1)

Liên Minh Vì Dân Chủ Cho Việt Nam 

Ít ai để ý, nhưng từ đây, ma túy độc nhất thế giới đã lặng lẽ được chuyển đi nhiều nước khác.

1.Sự Chuyển Dịch Địa Chính Trị của Nạn Buôn Lậu Fentanyl

Cấu trúc toàn cầu của vấn nạn buôn lậu thuốc phiện tổng hợp, đặc biệt là fentanyl, đang trải qua một cuộc biến chuyển sâu rộng. Trong thập niên qua, các tường trình địa chính trị thường chỉ tập trung vào trục lưỡng cực: sự sản xuất các tiền chất hóa học tại Trung Cộng (PRC) và việc tổng hợp, buôn lậu sau đó bởi các băng đảng tại Mexico. Tuy nhiên, khi phân tích kỹ lưỡng các dữ kiện từ cơ quan công lực, các cáo trạng pháp lý và báo cáo tịch thu tang vật từ năm 2023 đến đầu năm 2025, ta thấy mô hình lưỡng cực này không còn phản ảnh đúng thực trạng. Một đệ tam nhân, hay một hướng chuyển vận thứ ba, đã xuất hiện tại Đông Nam Á, trong đó Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam không chỉ đơn thuần là một hành lang địa lý thụ động, mà đã trở thành một trạm trung chuyển tinh vi về tiếp vận, thẩm lậu (đưa vào cách kín đáo và có chủ ý xấu dù có thể hợp pháp) hóa chất và rửa tiền.1

Bản phúc trình này nhận định rằng sự can dự của Việt Nam vào chuỗi cung ứng fentanyl toàn cầu là hệ quả trực tiếp của “hiệu ứng bong bóng” (balloon effect)—một hiện tượng khi áp lực bài trừ ma túy đè nặng lên tuyến đường trực tiếp Trung Cộng-Mễ Tây Cơ đã buộc các đường dây tội ác phải di dời hoạt động sang các vùng lãnh thổ có lưu lượng thương mại cao nhưng khả năng giám sát còn lỏng lẻo.3 Khi Hoa Kỳ và các tổ chức quốc tế siết chặt kiểm soát việc xuất cảng các tiền chất fentanyl như NPP và ANPP từ Trung Cộng, các tổ chức tội ác đã gia tăng khai thác hạ tầng kỹ nghệ đang phát triển, biên giới phía Tây lỏng lẻo và hệ thống hàng hải rộng lớn của Việt Nam để duy trì dòng chảy thuốc phiện tổng hợp ra thị trường thế giới.

Các bằng chứng được khảo sát trong tài liệu này chỉ ra vai trò của Việt Nam gồm ba mặt. Thứ nhất, nó đóng vai trò “cửa hậu” cho vùng Tam Giác Vàng (Golden Triangle), tạo điều kiện cho việc chuyển vận tiền chất vào các khu vực tổng hợp tại Miến Điện (Myanmar) và Lào.2 Thứ hai, nơi đây đã trở thành thánh địa cho các hoạt động rửa tiền bằng tiền điện tử quy mô lớn phục vụ các trùm bán fentanyl trên các trang web đen phương Tây, một thực tế được minh chứng qua vụ án ChipMixer (Rửa tiền điện tử, chẳng hạn như Bitcoin) chấn động.4 Thứ ba, và đáng ngại nhất, là các phát giác pháp y gần đây về fentanyl trong loại ma túy “Nước Vui” được tiêu thụ tại Việt Nam, cho thấy mầm mống của một thị trường tiêu thụ có thể làm các đường dây cung cấp bén rễ sâu hơn.1

1.1 Sự Xoay Trục Sang Ma Túy Tổng Hợp của Tam Giác Vàng

Để hiểu rõ sự hữu dụng của Việt Nam đối với giới buôn lậu fentanyl, trước hết cần đặt trong bối cảnh những biến động địa chấn tại “Tam Giác Vàng”—vùng biên giới tiếp giáp giữa Thái Lan, Lào và Miến Điện. Vốn được biết đến là nguồn cung cấp heroin chính của thế giới, khu vực này đã thực hiện một cuộc xoay trục chiến lược sang sản xuất ma túy tổng hợp. Cơ quan Phòng chống Ma túy và Tội phạm của Liên Hiệp Quốc (UNODC) báo cáo rằng khu vực này hiện là “điểm nóng methamphetamine toàn cầu”, với lượng tang vật bị tịch thu đạt 151 tấn vào năm 2022 và tiếp tục gia tăng trong năm 2024.3

Trong khi methamphetamine vẫn chiếm tỷ trọng lớn, hạ tầng cơ sở được thiết lập cho việc sản xuất nó—các phòng thí nghiệm quy mô lớn ở vùng sâu vùng xa, các tuyến đường buôn lậu tiền chất và các trạm kiểm soát biên giới bị mua chuộc—vốn không phân biệt loại hóa chất. Hiện nay, hệ thống này đang được tái sử dụng để tổng hợp ketamine và ngày càng nhiều thuốc phiện tổng hợp. Tình trạng bất ổn tại tiểu bang Shan của Miến Điện, trầm trọng thêm bởi cuộc đảo chính năm 2021, đã tạo ra một khoảng trống quyền lực cho phép các hoạt động này bành trướng không kiểm soát.5 Việt Nam, với đường biên giới dài và hiểm trở giáp Lào và Campuchia—những hành lang chính dẫn đến tiểu bang Shan—đóng vai trò như lá phổi tiếp vận cho guồng máy sản xuất này, hít vào tiền chất từ Trung Cộng và thở ra ma túy thành phẩm cho thế giới.

1.2 Địa Thế Chiến Lược và Vỏ Bọc Kinh Tế của Việt Nam

Kinh tế trung chuyển của Việt Nam tạo ra điều kiện lý tưởng cho tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia. Nền kinh tế hướng về xuất cảng đòi hỏi sự lưu thông trôi chảy của khối lượng khổng lồ hàng hóa container. Báo cáo INCSR năm 2024 xác định rõ Việt Nam là một “trung tâm trung chuyển hàng hóa container”, ghi nhận rằng mật độ thương mại hợp pháp dày đặc cung cấp vỏ bọc hữu hiệu cho việc buôn lậu.2 Giới buôn lậu tận dụng quy luật “mò kim đáy bể”, giấu các lô hàng fentanyl có độc tính cao nhưng thể tích nhỏ lẫn trong các kiện hàng công nghiệp hợp pháp.

Hơn nữa, quy luật “Tuyến Đường Phía Nam” (Southern Route) chỉ ra rằng khi lực lượng công lực siết chặt biên giới phía Bắc của Thái Lan và Trung Cộng, dòng chảy hàng lậu sẽ bị đẩy xuống phía Nam. Giới buôn lậu di chuyển hàng từ Miến Điện, băng qua Lào và vào Việt Nam, nơi chúng có thể tiếp cận Biển Đông thông qua các thương cảng lớn như Hải Phòng và Cảng Cát Lái tại Sài Gòn.6 Tuyến đường này không chỉ ít bị cản trở mà còn là cầu nối chiến lược liên kết Tam Giác Vàng với các thị trường tại Philippines, Úc và cuối cùng là Bắc Mỹ.

2. Hướng Đi Hóa Chất: Thẩm Lậu Tiền Chất và Tiếp Vận

Bằng chứng rõ ràng nhất về sự dính líu của Việt Nam trong việc buôn bán fentanyl nằm ở sự di chuyển của các tiền chất hóa học. Việc tổng hợp fentanyl là một quy trình hóa học chính xác đòi hỏi các nguyên liệu cụ thể, đáng chú ý nhất là N-Phenethyl-4-piperidone (NPP) và 4-Anilino-N-phenethylpiperidine (ANPP). Khi Trung Cộng tiến hành kiểm soát các chất này và trấn áp việc xuất cảng trực tiếp sang Châu Mỹ, Việt Nam đã trở thành điểm trung chuyển thẩm lậu trọng yếu.

2.1 Sự Siết Chặt Quy Chế và Đường Vòng qua Việt Nam

Trong những năm gần đây, nhà cầm quyền Bắc Kinh, thường dưới áp lực của Hoa Kỳ, đã thiết lập các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn đối với tiền chất fentanyl.3 Sự thay đổi quy chế này không triệt tiêu được nạn buôn lậu mà buộc nó phải biến thái. Các cáo trạng chống lại các nhà sản xuất hóa chất Trung Cộng tiết lộ sự sẵn lòng sử dụng “nhãn hàng hải giả mạo và quy trình giao hàng đặc biệt” để qua mặt quan thuế.7 Trong bối cảnh đó, Việt Nam đóng vai trò là điểm đến trung gian lý tưởng.

Hóa chất xuất phát từ Trung Cộng được chuyển đến Việt Nam dưới vỏ bọc nguyên liệu công nghiệp hợp pháp. Một khi đã vào trong lãnh thổ Việt Nam, hoặc khi đang nằm trong các kho ngoại quan, số hóa chất này bị thẩm lậu. Báo cáo INCSR 2024 ghi nhận rằng tiền chất “xuất phát từ Trung Cộng đi qua nhiều tuyến đường khác nhau – thường xuyên qua ngả Lào – để đến các cơ sở sản xuất ma túy tổng hợp tại tiểu bang Shan, Miến Điện”.2 Việt Nam là cửa ngõ phía Đông chủ yếu cho tuyến đường bộ này. Hóa chất được chở bằng xe vận tải từ các cảng hoặc cửa khẩu phía Bắc Việt Nam, vượt qua dãy Trường Sơn vào Lào, và sau đó được đưa qua sông Mekong vào các vùng vô pháp luật của Miến Điện.

2.2 Cơ Chế Thẩm Lậu: Mối Đe Dọa Nội Bộ

Cơ chế để các hóa chất này biến mất khỏi chuỗi cung ứng hợp pháp là rất tinh vi và dựa nhiều vào nhiều cá nhân và tổ chức làm việc trong ngành tiếp vận. Phân tích của UNODC về kiểm soát tiền chất nhấn mạnh vai trò của các “môi giới hóa chất” hoặc “chỉ điểm” được các nhóm buôn lậu thuê mướn. Những cá nhân này móc nối với tòng phạm trong các công ty hóa chất hợp pháp để thực hiện việc chiếm đoạt hoặc chuyển hướng hàng hóa.8

Tại Việt Nam, nơi kỹ nghệ hóa chất đang mở rộng để hỗ trợ sản xuất9, khối lượng giao thương hợp pháp tạo ra vỏ bọc hoàn hảo. Một nhà máy nhập cảng hàng tấn dung môi cho việc sản xuất dệt may hoặc nhựa có thể dễ dàng che giấu việc nhập cảng một lượng nhỏ NPP hoặc ANPP. UNODC cảnh báo rằng việc thẩm lậu có thể xảy ra thông qua “thao túng hồ sơ/chứng từ trong quá trình giao thương bình thường”, khiến việc phát giác bởi các kiểm toán viên bên ngoài trở nên cực kỳ khó khăn.8

Hơn nữa, sự trỗi dậy của các “tiền chất thiết kế” (designer precursors)—những hóa chất không nằm trong danh mục kiểm soát nhưng có thể chuyển đổi thành tiền chất cấm khi vào phòng thí nghiệm—làm phức tạp thêm công tác thi hành pháp luật. Báo cáo INCSR 2025 nhấn mạnh rằng trong khi Việt Nam đang sửa đổi Luật Hóa chất để ngăn chặn thẩm lậu, việc sử dụng “hóa chất không bị kiểm soát” vẫn là một lỗ hổng đáng kể.2

2.3 Thách Thức trong Phát Giác và Thi Hành Pháp Luật

Không như tiền chất methamphetamine (như ephedrine) vốn đã được buôn lậu hàng thập kỷ và quen thuộc với nhân viên biên phòng, tiền chất fentanyl thường là bột trắng khó thể phân biệt với hàng ngàn hợp chất công nghiệp khác nếu không có thiết bị xét nghiệm tối tân tại hiện trường.

Hoa Kỳ đã tham gia xây dựng năng lực, với Cơ quan Bài trừ Ma túy (DEA) cung cấp huấn luyện để nâng cao khả năng của lực lượng công lực ngoại quốc và phá vỡ việc thẩm lậu tiền chất.3 Tuy nhiên, quy mô của thách thức là vô cùng lớn. UNODC đã triển khai các công cụ như hệ thống Thông báo Xuất cảng Tiền chất Trực tuyến (PEN Online) để giúp các chính phủ trong vùng theo dõi các lô hàng này, nhưng việc tham gia và sử dụng theo thời gian thực vẫn chưa đồng bộ trên khắp tiểu vùng Mekong.11

 

Tiền Chất Hóa Học	Công Dụng Tổng Hợp	Tình Trạng Pháp Lý	Phương Thức Buôn Lậu
NPP (N-Phenethyl-4-piperidone)	Tiền chất trực tiếp	Bị kiểm soát (Danh mục I tại Trung Cộng)	Khai gian là dung môi công nghiệp; thẩm lậu qua môi giới.
ANPP (4-Anilino-N-phenethylpiperidine)	Tiền chất trực tiếp	Bị kiểm soát (Danh mục I tại Trung Cộng)	Giấu trong các lô hàng hóa chất hợp pháp; gian lận trung chuyển.
Hóa chất tương tự (Analogues)	Tiền chất “thiết kế”	Chưa bị kiểm soát	Nhập cảng hợp pháp, sau đó biến đổi hóa học tại phòng thí nghiệm Tam Giác Vàng.

3. Xa Lộ Hàng Hải: Khai Thác Tuyến Đường Phía Nam

Khi biên giới đường bộ giữa Trung Cộng và Miến Điện bị kiểm soát gắt gao hơn, và khi sản lượng tại Tam Giác Vàng vượt quá nhu cầu trong vùng, giới buôn lậu đã chuyển hướng ra biển. Bờ biển Việt Nam là sườn phía Đông của mạng lưới tiếp vận hàng hải Tam Giác Vàng.

3.1 Hạ Tầng Cảng Biển: Con Dao Hai Lưỡi

Chiến lược kinh tế của Việt Nam dựa vào việc trở thành một trung tâm vận tải biển toàn cầu. Các cảng như Cát Lái ở phía Nam (Sài Gòn) và Hải Phòng ở phía Bắc xử lý hàng triệu TEU (đơn vị tương đương container 20 feet) mỗi năm. Khối lượng này là lợi ích cho nền kinh tế nhưng là cơ hội cho việc buôn lậu. Báo cáo INCSR 2024 nói rõ rằng vị thế “trung tâm trung chuyển hàng hóa container” của Việt Nam biến nơi đây thành “địa điểm lý tưởng cho việc trung chuyển ma túy”.2

Giới buôn lậu sử dụng phương thức “rip-on/rip-off”, trong đó niêm phong của các container hợp pháp bị bẻ gẫy, hàng lậu được nhét vào, và container được niêm phong lại bằng niêm phong giả hoặc bị đánh cắp. Điều này cho phép ma túy đi theo chuỗi tiếp vận hợp pháp. Khi tàu đến đích—hoặc điểm trung chuyển tại Đài Loan, Phi Luật Tân, hoặc Úc Đại Lợi—các thành viên của băng đảng tại địa phương sẽ lấy lại hàng lậu đã nhét vào.

3.2 Sự Tiến Hóa của Chiến Thuật Hàng Hải

Bối cảnh buôn lậu hàng hải đang biến chuyển nhanh chóng. Một báo cáo năm 2024 của UNODC chi tiết hóa sự chuyển dịch sang các hoạt động hàng hải phức tạp hơn liên quan đến “chuyển hàng giữa tàu với tàu” (ship-to-ship transfers) trong vùng biển quốc tế.6 Chiến thuật này giảm thiểu nguy cơ bị bắt giữ tại cảng. Các tàu mẹ, thường ngụy trang là tàu đánh cá, nhận ma túy từ các tàu nhỏ xuất phát từ vùng biển Việt Nam hoặc Campuchia. Sau đó chúng ra khơi đến vùng biển quốc tế trong Biển Đông hoặc Biển Andaman (vùng biển thuộc Ấn Độ Dương, nằm phía tây Thái Lan và Myanmar, giáp eo biển Malacca—một trong những tuyến hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới) để chuyển hàng sang các tàu hướng đến các thị trường giá trị cao.

Tin tức tình báo gần đây chỉ ra sự hồi sinh của “Tuyến Hàng Hải Phía Tây” và hoạt động gia tăng tại Biển Đông do sự thay đổi vận chuyển hàng hóa hậu đại dịch.12 Vào năm 2024, nhà cầm quyền Việt Nam báo cáo rằng buôn lậu hàng hải tiếp tục biến hóa, với việc giới buôn lậu sử dụng tàu cá để di chuyển ma túy từ các tỉnh phía Nam như Kiên Giang và Cà Mau đến các điểm đến bao gồm Đài Loan và Phi Luật Tân.6

3.3 Chiến Dịch Lionfish-Mayag III: Một Nghiên Cứu Điển Hình

Quy mô của mối đe dọa hàng hải này đã bị phơi bày bởi Chiến dịch Lionfish-Mayag III của Interpol, được thực hiện vào giữa năm 2024. Chiến dịch này, với sự tham gia của lực lượng công lực từ 18 quốc gia, đã dẫn đến việc tịch thu 76 tấn ma túy tổng hợp và tiền chất trị giá hơn 6,5 tỷ Mỹ kim.13

Điểm cốt yếu là chiến dịch không chỉ tịch thu methamphetamine mà có cả fentanyl và các tiền chất hóa học, xác nhận rằng tuyến đường hàng hải Đông Nam Á đang vận chuyển đầy đủ các loại ma túy tổng hợp. Chiến dịch nêu bật “lợi nhuận khổng lồ” mà các mạng lưới tội ác thu được và “mối đe dọa đối với mọi khu vực” từ các nhóm xuyên quốc gia này.14 Việc tịch thu số lượng khổng lồ như vậy nhấn mạnh rằng Việt Nam không phải đang đối phó với nạn buôn lậu nhỏ lẻ, mà là các hoạt động tiếp vận cấp độ công nghiệp có khả năng di chuyển hàng chục tấn hàng mỗi lần.

Liên Minh Vì Dân Chủ Cho Việt Nam

__________

Nguồn

1. Phát hiện ma túy cực độc trong vụ vây bắt nhóm dùng súng cố thủ trong nhà 3 tầng – Truyền hình Bắc Giang, https://bacninhtv.vn/tin-tuc/16/189838/phat-hien-ma-tuy-cuc-doc-trong-vu-vay-bat-nhom-dung-sung-co-thu-trong-nha-3-tang
2. United States Department of State Bureau for International Narcotics and Law Enforcement Affairs International Narcotics Control Strategy Report, https://www.state.gov/wp-content/uploads/2025/03/2025-International-Narcotics-Control-Strategy-Volume-1-Accessible.pdf
3. United States Department of State Bureau for International Narcotics and Law Enforcement Affairs, https://www.state.gov/wp-content/uploads/2025/01/2024-INCSR-Vol-1-Drug-and-Chemical-Control-Accessible-Version.pdf
4. Justice Department Investigation Leads to Takedown of Darknet Cryptocurrency Mixer that Processed Over $3 Billion of Unlawful Transactions, https://www.justice.gov/archives/opa/pr/justice-department-investigation-leads-takedown-darknet-cryptocurrency-mixer-processed-over-3
5. Exponential rise in synthetic drug production and trafficking in the Golden Triangle, https://news.un.org/en/story/2025/05/1163741
6. Synthetic Drugs in East and Southeast Asia – Unodc, https://www.unodc.org/roseap/uploads/documents/Publications/2025/Synthetic_Drugs_in_East_and_Southeast_Asia_2025.pdf
7. Justice Department Announces Eight Indictments Against China-Based Chemical Manufacturing Companies and Employees, https://www.justice.gov/archives/opa/pr/justice-department-announces-eight-indictments-against-china-based-chemical-manufacturing
8. Diversion of precursor chemicals and counter measures – Unodc, https://www.unodc.org/pdf/india/publications/precursor_Training_Manual/07_sectionfour.pdf
9. Chemical diversion and trafficking in the Mekong: challenges at physical borders and emerging online supply chains – Unodc,  https://www.unodc.org/roseap/uploads/documents/Publications/2025/Precursor_Mapping_Report_2025.pdf
10. International Narcotics Control Strategy Report – U.S. Department of State, https://www.state.gov/wp-content/uploads/2024/09/2023-INCSR-Vol-1-Drug-and-Chemical-Control-Accessible.pdf
11. Joint INCB/UNODC training: supporting authorities in addressing illicit drug manufacture in South-East Asia and the Pacific, https://www.incb.org/incb/en/news/news_2024/joint-incb-unodc-training_.html
12. Illicit Maritime Drug Trafficking as an Evolving Threat to Southeast Asia’s Maritime Security, https://amti.csis.org/illicit-maritime-drug-trafficking-as-an-evolving-threat-to-southeast-asias-maritime-security/
13. Record-setting synthetic drug seizures in INTERPOL-coordinated operation, https://www.interpol.int/en/News-and-Events/News/2025/Record-setting-synthetic-drug-seizures-in-INTERPOL-coordinated-operation
14. International crackdown nets synthetic drugs worth USD 1.05 billion – Interpol, https://www.interpol.int/en/News-and-Events/News/2024/International-crackdown-nets-synthetic-drugs-worth-USD-1.05-billion
15. Police uncover $1.3 billion money laundering scheme in Vietnam – VietNamNet, https://vietnamnet.vn/en/police-uncover-1-3-billion-money-laundering-scheme-in-vietnam-2365983.html
16. Cảnh giác với ma túy “nước vui” núp bóng thực phẩm – Báo Công An Nghệ An điện tử, https://congan.nghean.gov.vn/thong-tin-chuyen-de/canh-bao-toi-pham/202409/canh-giac-voi-ma-tuy-nuoc-vui-nup-bong-thuc-pham-1020492/
17. May 2022 – UNODC-SMART: Emergence of “Happy water” in Southeast Asia, https://www.unodc.org/LSS/announcement/Details/0f57ddbe-01dd-481c-af78-0bc494c84a53
18. ’21st & Vietnam’ Defendant Sentenced to 16 Years for Fentanyl Trafficking and Assault While Armed – Department of Justice, https://www.justice.gov/usao-dc/pr/21st-vietnam-defendant-sentenced-16-years-fentanyl-trafficking-and-assault-while-armed
19. Members of Violent ’21st and Vietnam’ Crew Sentenced for Fentanyl Trafficking, Shooting, https://www.justice.gov/usao-dc/pr/members-violent-21st-and-vietnam-crew-sentenced-fentanyl-trafficking-shooting
20. Counter Narcotics Trafficking Sanctions – Office of Foreign Assets Control, https://ofac.treasury.gov/sanctions-programs-and-country-information/counter-narcotics-trafficking-sanctions

---