Chúng ta, những người Việt, xứng đáng được sống tử tế hơn
Chúng ta, những người Việt,
xứng đáng được sống tử tế hơn *
xứng đáng được sống tử tế hơn *
LGT: Tôi cho rằng đây là một bài phản biện xuất sắc của một bạn trẻ về bài viết của Ls Lê Quốc Quân với tiêu đề "BÀI DÀI VỀ CHIẾN TRANH: NGƯỜI NGU KHÔNG NÊN ĐỌC'. Đúng là cao nhân tất hữu cao nhân trị! Bạn trẻ này viết nhẹ nhàng nhưng thấm thía! Nếu người "khôn" biết đọc và biết suy nghĩ thì sẽ cảm thấy kiến thức của mình về chính trị còn hạn hẹp lắm! (Nguyễn Đạt Tiến)
====
Em chào Anh, Luật sư Lê Quốc Quân
Trước khi viết xuống những dòng này, em đã đọc đi, đọc lại bài của anh rất nhiều lần, em thấy lấn cấn và đã tự hỏi mình đang bất đồng với anh ở đâu, sau khi hiểu đủ rõ vấn đề thì em nghĩ em nên viết vài dòng để chia sẻ với anh.
Trước hết, em mong anh hiểu rằng, em hoàn toàn tôn trọng anh. Tôn trọng không phải vì chúng ta giống nhau trong mọi quan điểm, mà vì anh đã trả giá thật sự cho quyền tự do mà anh đang có hôm nay ở Hoa Kỳ(dù nó, có lẽ không phải là mục tiêu của anh khi lên tiếng cho bất công xã hội ở quê hương mình). Một con người dám chấp nhận vô tù vì quyền con người như anh thì luôn xứng đáng được lắng nghe nghiêm túc, bất chấp bối cảnh, và em đã luôn nghe anh nói trong những cuộc gọi của anh em mình và cụ thể bây giờ là em đã đọc bài viết của anh đủ lâu.
Nhưng cũng chính vì vậy mà em nghĩ, em phải thiết lập một không gian tranh luận thẳng thắn với anh, chí ít là ở phạm vi bài viết của anh vừa rồi nói về câu chuyện chiến tranh giữa Hoa Kỳ và Iran.
Em hiểu, ai trong chúng ta cũng luôn mưu cầu tới một xã hội tự do và pháp quyền, mà đã là pháp quyền thì tranh luận là nền tảng tiền đề để xây dựng một thiết chế văn minh. Nên em thiết nghĩ, Không có ai sở hữu chân lý chỉ vì họ từng hy sinh hết, chắc chắn trong chúng ta không có ai cần thêm "bác hồ" nữa.
Anh mở đầu bài viết như sau: “người ngu không nên đọc”??? Em đã thấy thắc mắc, ai ngu? Mà nếu ngu thì là ngu ở chỗ nào? Ngu vì không biết đọc bài? Hay ngu vì đọc nhưng không hiểu thông điệp của anh? Em chợt nhận ra, anh đang sở hữu mầm mống của độc tài, anh đã kết thúc mọi ý kiến trái chiều với anh bằng cách chụp ngay vô đầu người ta cái mũ to đùng mang tên "người ngu". Đó là thứ em cảm nhận đầu tiên khi đọc bài viết của anh.
Ký ức chiến tranh trong anh là một người mẹ ôm con chạy giữa cánh đồng năm 1972, phía trên là máy bay Mỹ, em thấy nó rất thật và chắc chắn, em sẽ không cho phép ai có quyền được phủ nhận nỗi sợ hãi của một đứa trẻ dưới bom đạn như anh hết. Nhưng mà!
Có những người lớn lên dưới bom rơi đạn lạc như anh thì cũng có những đứa trẻ lớn lên trong một đất nước không có bom đạn, không có máy bay gầm rít như em. Đó là may mắn của thế hệ của tụi em, nhưng tụi em cũng có bất hạnh riêng, tụi em vẫn sống trong một dạng chiến tranh khác, cuộc chiến tranh của tuyên truyền, của bóp méo lịch sử, của sự lừa dối kéo dài qua nhiều thế hệ, để rồi thế hệ của tụi em cũng buộc phải cất tiếng lên để ít nhất có thể làm gì đó khiến mình không hổ thẹn.
Của anh là bom đạn thì của tụi em cũng là một dạng bạo lực nhận thức thảm khốc. Và dù cho thế nào, thế hệ của anh hay thế hệ của em, khi đã là người Việt thì chúng ta đều có những tổn thương khó giải bày.
Vì lẽ đó, em cho rằng cách anh dùng trải nghiệm chiến tranh Việt Nam để nhìn cuộc xung đột với Iran là tương đối không khách quan, nó dẫn tới định hướng phân tích của anh bị giới hạn khá lớn.
Chiến tranh Việt Nam là một cuộc chiến đặc biệt trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh đang diễn ra, nó là cuộc đối đầu giữa hai hệ thống ý thức hệ toàn cầu. Hoa Kỳ can thiệp vô Miền Nam Việt Nam để ngăn chặn sự lan rộng của chủ nghĩa cộng sản, cụ thể là miền Bắc Việt Nam đang nhận được sự hỗ trợ trực tiếp từ Liên Xô và Trung Quốc. Ai trong chúng ta đều biết, đó là một cuộc chiến ủy nhiệm trong trật tự quyền lực toàn cầu của thế kỷ 20. Và đáng tiếc, người Việt chúng ta đã không may mắn khi bên nhân bản hơn đã "thua", dù với lý lẽ gì thì VNCH cũng đã mất.
Iran ngày nay là một thực thể hoàn toàn khác. Nhà nước Iran sau cách mạng 1979 không chỉ là một quốc gia theo nghĩa thông thường, nó là một nhà nước thần quyền được vận hành thông qua một mạng lưới quyền lực đặc biệt mà trung tâm là Islamic Revolutionary Guard Corps ("vệ binh cách mạng", em phải giải thích cho người đọc bài), họ có giáo chủ, lãnh tụ tối cao.
Lực lượng này không chỉ là quân đội thuần túy, họ kiểm soát kinh tế, truyền thông, công nghiệp quốc phòng, và điều hành các mạng lưới vũ trang ủy nhiệm trải dài khắp Trung Đông.
Hezbollah ở Lebanon, các nhóm vũ trang tại Iraq, lực lượng Houthis ở Yemen hay nhiều nhóm tại Syria đều nằm trong hệ sinh thái này. Vì vậy xung đột giữa Iran với Hoa Kỳ và Israel không thể được hiểu một cách đơn giản như hình ảnh một nước lớn ném bom một nước nhỏ. Mà nó là một bài toán bắt buộc Hoa Kỳ phải giải quyết để hướng tới thiết lập trật tự toàn cầu với xu hướng dân chủ, trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực khu vực đã kéo dài hàng nhiều thập niên.
Anh đã bỏ qua mệnh đề đó mà chỉ nhìn vào hậu quả nhân đạo của bom đạn, dẫu rằng anh không sai với góc nhìn của anh, nhưng em nghĩ rằng anh có nguy cơ hiểu sai nguyên nhân của cuộc chiến này.
Anh là một Luật Sư, lại ở tại Hoa Kỳ nên nếu em tranh luận pháp lý với anh thì em như múa rìu qua mắt thợ, nhưng trong khả năng hiểu biết của em, em vẫn sẽ đưa ra quan điểm của mình.
Anh nói nhiều về tính phi pháp của việc Tổng thống Mỹ(Donald Trump) xài tới vũ lực khi Quốc hội chưa tuyên chiến. Một lập luận rất thuyết phục nếu chỉ nhìn vào văn bản của Hiến pháp Hoa Kỳ. Điều I trao quyền tuyên chiến cho Quốc hội, còn Tổng thống chỉ là Tổng tư lệnh quân đội mà thôi. Nhưng! Thực tiễn hiến pháp Hoa Kỳ hai trăm năm qua phức tạp hơn nhiều so với những gì em đã và đang biết.
Sau Thế chiến II, Hoa Kỳ hầu như không còn tuyên chiến những cuộc chiến chính thức nào nữa. Các chiến dịch quân sự lớn như Kosovo năm 1999, Libya năm 2011 hay các đợt tấn công Syria đều diễn ra mà không có tuyên chiến chính thức từ Quốc hội. Nhưng đáng ngạc nhiên là, tất cả cơ chế kiểm soát, tất thảy đều tồn tại thông qua ngân sách, các nghị quyết và sự giám sát của Quốc hội, đó là chưa kể Đạo luật Quyền Chiến Tranh năm 1973 yêu cầu Tổng thống thông báo cho Quốc hội trong vòng 48 giờ và phải chấm dứt hoạt động quân sự nếu sau 60 ngày không có sự chấp thuận.
Nói cách khác, đây chỉ là một vùng tranh cãi về mặt pháp lý, chứ không phải một hành vi vi hiến hiển nhiên của ông Donald Trump, may mắn là anh chưa khẳng định điều đó.
Thực tế Quốc hội Hoa Kỳ đã tranh luận sôi nổi và bỏ phiếu về các nghị quyết liên quan tới chiến dịch Iran chứ không phải không có. Nó cho thấy hệ thống kiểm soát quyền của ông Trump và đối trọng quyền của nhà Trắng vẫn đang vận hành rất trơn tru dựa trên nền tảng của Hiến Pháp Hoa Kỳ. Giả thiết, cứ cho rằng ông Trump lạm quyền đi, hung hăng đi, nhưng có ai đặt câu hỏi về bộ sậu của ông Trump sẽ làm gì không? Các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực của họ thuộc nội các của ông Trump không lẽ không nhận ra, chưa kể đảng Dân Chủ và Quốc Hội vẫn luôn ở đó để tìm ra bất cứ sai sót nào của người đứng đầu nhà Trắng.
Em đọc đoạn này của anh, chính là lý do khiến em buộc phải viết, anh cho rằng chiến tranh không thể mang lại dân chủ sao? Ở đây, có thể em sẽ đồng ý với anh ở một mức độ nhất định nào đó thôi, đúng là có nhiều cuộc can thiệp quân sự thất bại gần đây trong việc xây dựng một thể chế dân chủ ổn định. Iraq, Afghanistan hay Libya là những ví dụ có thể thấy được, nhưng nội tại của các Quốc Gia này lại bị chi phối bởi quá nhiều yếu tố khác nhau dẫn tới việc họ chưa thể tiến lên dân chủ đa đảng một cách tích cực. Nhưng anh phủ nhận mọi thứ là không ổn!
Những trường hợp ngược lại thì sao? Đức và Nhật Bản sau Thế chiến II đã được tái thiết thành những nền dân chủ vững chắc chắc anh thấy chứ? Rõ ràng, chiến tranh không tự động sinh ra dân chủ, nhưng nó cho thấy kết quả phụ thuộc vào nhiều yếu tố hơn, dân trí của xã hội đó chỉ là một điều kiện nhỏ, quan trọng nhất là thiết kế hậu chiến, và sự hiện diện của các lực lượng chính trị đối lập có đủ mạnh hay không nữa. Anh quy kết thành một bức tranh xám xịt chỉ để chỉ trích chiến tranh là thứ mà em không thể đồng ý với anh.
Đây, Điểm em muốn nhấn mạnh nhất để ủng hộ cho hành động của ông Donald Trump lại nằm ở vấn đề hạt nhân. Anh hơi ngạc nhiên phải không?
Trong bài viết của anh, em gần như không thấy anh phân tích hay nhắc gì bài học của Hoa Kỳ với Bắc Hàn. Để em nhắc anh, đầu thập niên 1990, thế giới cũng từng đứng trước một khủng hoảng tương tự Iran bây giờ, Khi đó chương trình hạt nhân của Bắc Hàn đang tiến gần tới khả năng chế tạo bom. Chính Phủ Mỹ đã bắt đầu lên kế hoạch cho một cuộc chiến để ngăn chặn âm mưu này nhưng bất thành, bởi lúc bấy giờ Cựu Tổng thống Jimmy Carter đã bay qua Bình Nhưỡng gặp lãnh đạo Kim Nhật Thành để dàn xếp một thỏa thuận ngoại giao, mặc dầu lúc đó ông chỉ đi với tư cách thường nhân nhưng ông và CNN đã công bố thỏa thuận đó lên truyền hình, úp sọt chính phủ hiện thời của Tổng Thống clinton, và buộc ông Clinton phải chấp nhận thỏa thuận đó.
Ông Jimmy Carter đã rất ngây thơ khi cho rằng, mình đã góp phần đóng băng chương trình hạt nhân Bắc Hàn. Nhưng ông đã quên, Bắc Hàn là một Quốc Gia Cộng Sản. Khế ước, hiệp định hay ký kết gì đó chỉ là tờ giấy lộn, có lẽ ông ta đã quên mất hiệp định Paris 1973 tại Việt Nam, nó không có tác dụng gì cả. Và cuối cùng nó sụp đổ.
Năm 2006, Bắc Hàn thử bom hạt nhân lần đầu tiên và từ đó tới nay họ đã phát triển thành một quốc gia sở hữu nhiều đầu đạn và tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, có nghĩa rằng, Bắc hàn sẽ tử thủ bởi những mối đe dọa cho nhân loại mà họ đang sở hữu.
Ta thấy gì? Khi một chế độ đã sở hữu vũ khí hạt nhân, mọi lựa chọn quân sự gần như biến mất, không ai dám tấn công họ nữa bất chấp họ có chí phèo và ngang ngược ra sao.
Thử hình dung: Nếu Iran đạt được ngưỡng hạt nhân thì sao? Trung Đông có thể bước vào một cuộc chạy đua vũ trang chưa từng có trong lịch sử. Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ hay Ai Cập đều có thể tìm cách phát triển năng lực hạt nhân riêng để bảo đảm an toàn cho mình. Nên nhớ, Iran nguy hiểm hơn nhiều so với Bắc Triều Tiên. Iran có đủ mọi lợi thế để trở thành bá chủ của vùng Trung Đông. Iran có dân số 93 triệu người, đồng dân thứ hai vùng Trung Đông, Iran có một bề dày truyền thống văn hoá, nên họ luôn tự cho mình vai trò thống trị ảnh hưởng toàn khu vực. Chưa kể, Iran lại nắm eo biển Hormuz, yết hầu giao thương dầu mỏ của thế giới, họ rất giàu về tài nguyên, và nhờ nguồn tài nguyên này, nếu không bị sụp đổ, họ sẽ lại tài trợ một cách hào phóng cho các lực lượng uỷ nhiệm khác nhau, từ Trung Đông cho tới Nam Mỹ, để làm suy yếu ảnh hưởng của Mỹ ở các khu vực này, đây là thứ ta phải nhìn thấy.
Đã có rất nhiều nhà hoạch định chính sách hàng đầu thế giới, đặt ra vô số câu hỏi về mặt chiến lược trong quyết định tấn công của ông Trump, nhưng tuyệt nhiên, không ai nói về lòng nhân đạo như anh hết. Bởi họ đã nhìn thấy vấn đề nan giải hơn: nếu trì hoãn hành động ở cơ hội lần này, thì thế giới sẽ phải đối mặt với một mối nguy hiểm lớn hơn trong tương lai gấp nhiều lần.
Cuối cùng em muốn nói với anh với tư cách là một người đang bước đi trên con đường anh đã và đang đi. Bởi suy cho cùng, chúng ta đều là người Việt, dù cho có hiện diện ở bất cứ quốc gia nào đi chăng nữa.
Chúng ta đang sống trong một giai đoạn mà nhiều người Việt đang cố gắng hết sức để mưu cầu dân chủ hóa đất nước bất chấp đánh đổi bằng thanh xuân, nước mắt và cả những năm tháng tù đày. Trong bối cảnh như vậy, việc nhìn nhận thế giới bằng tư duy chiến lược là điều em nghĩ rất cần thiết.
Hoa Kỳ, với tất cả những tranh cãi nội bộ của họ, thì họ vẫn là trung tâm của hệ thống dân chủ toàn cầu, vẫn là một con sen đầm số 1 trong quyền lực Quốc Tế. Trong bộ máy chính trị của họ, có những người theo đảng Dân chủ, có những người theo đảng Cộng hòa, và còn vô số quan điểm chính trị khác nhau. Việc ghét hay thích một chính trị gia cụ thể, như Donald Trump, không nên khiến những người như chúng ta đánh mất cái nhìn rộng hơn về lợi ích dài hạn cho Quê hương Việt Nam của mình.
Đối với những người đang mong muốn một tương lai tử tế hơn cho đất nước của mình như anh em chúng ta, em nghĩ bài học quan trọng nhất có lẽ là thế này: Trong chính trị quốc tế, không có đồng minh nào hoàn hảo tuyệt đối và cũng không có lựa chọn hoàn toàn trong sạch hết, mọi quyết định đều là sự cân nhắc giữa lợi ích và rủi ro mà thôi, mong rằng những anh em cùng lý tưởng phải thực sự nhìn về một tương lai chung để có thể tranh thủ mọi nguồn lực quốc tế khi có cơ hội bước ra ánh sáng.
Chiến tranh luôn là bi kịch, điều đó đúng. Nhưng nếu chỉ nhìn chiến tranh bằng ký ức đau thương của quá khứ mà không nhìn vào thời cuộc của hiện tại, chúng ta rất dễ dàng để cảm xúc và cái tôi che mờ đi sự minh triết.
Em viết đôi dòng chia sẻ này, theo em, không phải để chứng minh ai đúng ai sai hết. Chỉ là, em muốn gửi lời nhắn nhủ tới anh và nhiều anh em khác. Trong một thế giới đầy phức tạp như hiện tại, ngủ một giấc thì lịch sử đã sang trang ở nơi nào đó rồi thì những người tin vào ngày mai như anh em chúng ta: cần giữ cho mình sự tỉnh táo, sự minh triết và một trái tim biết bao dung.
Chỉ khi đó chúng ta mới có thể nghĩ xa hơn cho tương lai của chính dân tộc mình. Chúng ta, những người Việt, xứng đáng được sống tử tế hơn.
Nhắc nhau nghe rằng
Người Việt Thương người Việt
Chúc anh Quân và tất cả anh chị em nhiều sức khỏe và bình an.
Nguyễn Phong - Trân trọng
- Đây là link bài của Ls Lê Quốc Quân cho ai chưa đọc.
(*) Tựa bài do TUDO đặt
Nhận xét
Đăng nhận xét