Chính thức thu phí 5 tuyến cao tốc Bắc – Nam
Chính thức thu phí 5 tuyến cao tốc Bắc – Nam
Thu phí cao tốc Bắc – Nam: Chi phí vận tải tăng, túi tiền dân chịu tác động
Sau một thời gian vận hành chưa thu phí, kể từ 22 giờ ngày 2.3.2026, 5 tuyến cao tốc trọng điểm thuộc dự án Cao tốc Bắc – Nam phía Đông đã chính thức triển khai thu phí tự động không dừng (ETC). Với mức phí dao động từ 900đ đến 1.300 đồng mỗi km cho xe con, sự thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến chi phí đi lại của các hộ gia đình mà còn tác động trực tiếp đến giá cước vận tải hàng hóa.
Thu phí cao tốc: “người sử dụng trả tiền” và hoàn vốn công
Về nguyên tắc, ngân sách nhà nước không chỉ dành cho giao thông mà còn phải phân bổ cho y tế, giáo dục, an sinh xã hội và nhiều lĩnh vực khác. Nếu toàn bộ chi phí xây dựng và duy tu cao tốc đều được “bao cấp” dài hạn, gánh nặng sẽ trải đều lên mọi người nộp thuế, kể cả những người không sử dụng tuyến đường đó. Vì vậy, cơ chế thu phí dựa trên nguyên tắc “người sử dụng trả tiền” được xem là một cách phân bổ chi phí theo mức độ hưởng lợi.
Mặt khác, theo thời gian, hạ tầng sẽ xuống cấp và đòi hỏi chi phí bảo trì đáng kể cùng tiêu chuẩn kỹ thuật cao. Không có nguồn thu ổn định, việc duy trì chất lượng mặt đường, hệ thống an toàn và dịch vụ đi kèm sẽ gặp khó khăn. Do đó, thu phí không chỉ nhằm hoàn vốn đầu tư, mà còn để bảo đảm tính bền vững tài chính cho toàn bộ hệ thống trong dài hạn.
Tuy nhiên, việc có cơ sở pháp lý và mục tiêu rõ ràng không đồng nghĩa với việc mọi tranh luận đã khép lại. Khi chính sách bước từ văn bản ra đời sống, câu hỏi quan trọng hơn là cách thiết kế mức phí, lộ trình thu và cơ chế minh bạch để tạo sự đồng thuận xã hội.
Phí cao tốc và hiệu ứng lan tỏa lên chuỗi cung ứng
Tác động dễ nhận thấy nhất là áp lực chi phí đối với doanh nghiệp vận tải và khả năng lan tỏa sang giá hàng hóa. Khi 5 tuyến cao tốc thuộc dự án Cao tốc Bắc – Nam phía Đông bắt đầu thu phí, chi phí logistics trên mỗi chuyến xe Bắc – Nam có thể tăng thêm một khoản đáng kể, đặc biệt với các đơn vị khai thác tần suất cao.
Trong bối cảnh biên lợi nhuận của ngành vận tải vốn không lớn, doanh nghiệp sẽ phải tính toán lại cơ cấu giá cước. Nếu chi phí đầu vào tăng và được phân bổ vào giá vận chuyển, áp lực này có thể tiếp tục dịch chuyển sang các khâu sau trong chuỗi cung ứng, từ phân phối đến bán lẻ. Mức độ ảnh hưởng đến giá nông sản và hàng tiêu dùng thiết yếu vì vậy sẽ phụ thuộc vào cách thị trường hấp thụ phần chi phí tăng thêm.
Một khả năng khác cũng được đặt ra là sự điều chỉnh lộ trình khai thác. Nếu chênh lệch chi phí giữa cao tốc và các tuyến quốc lộ đủ lớn, một bộ phận phương tiện có thể cân nhắc quay lại tuyến cũ để tối ưu chi phí. Điều này có thể làm thay đổi tương quan lưu lượng giữa các tuyến, tác động đến hiệu quả phân luồng giao thông và bài toán bảo trì hạ tầng trong dài hạn.
Không chỉ lĩnh vực vận tải hàng hóa, hoạt động du lịch đường bộ và các hộ gia đình thường xuyên di chuyển liên tỉnh cũng sẽ phải tính thêm khoản phí cầu đường vào tổng chi phí chuyến đi. Với các hành trình khứ hồi, mức chi này tuy không quá lớn trong từng chuyến nhưng có thể trở thành yếu tố đáng cân nhắc nếu tần suất di chuyển cao.
Suy cho cùng, thu phí cao tốc là một bước đi tất yếu trong tài chính hạ tầng. Tuy nhiên, khi chính sách tác động lan tỏa từ vận tải cho đến tiêu dùng, điều quan trọng không chỉ là việc có thu phí hay không, mà là mức phí và lộ trình triển khai phải tương xứng với giá trị mà người sử dụng nhận được. Trong dài hạn, sự bền vững của hạ tầng không chỉ phụ thuộc vào khả năng hoàn vốn, mà còn vào mức độ hợp lý và minh bạch của cơ chế thu phí.
____________________________
Tham khảo:
Nhận xét
Đăng nhận xét