Thế giới thay đổi ra sao kể từ khi ông Trump làm tổng thống

Thế giới thay đổi ra sao
kể từ khi ông Trump làm tổng thống

Ryan Phan

Thế giới đã thay đổi rất nhiều trong những năm gần đây, và nếu nhìn kỹ, bạn sẽ thấy một điểm chung: khi nước Mỹ thay đổi cách hành động, toàn bộ trật tự quốc tế cũng dịch chuyển theo. Vấn đề không phải là bạn thích hay ghét một Tổng thống nào, mà là bạn có dám nhìn vào hệ quả thực tế của chính sách hay không.

Điều đầu tiên cần nói là khu vực Mỹ Latinh, nơi lâu nay luôn bị xem là “sân sau” của nhiều thế lực. Trong nhiều năm, những quốc gia như Venezuela rơi vào vòng xoáy khủng hoảng, với nền kinh tế phụ thuộc dầu mỏ nhưng lại không mang lại lợi ích cho người dân. Khi chính sách của Mỹ thay đổi theo hướng cứng rắn hơn, đặc biệt là kiểm soát dòng tiền và áp lực lên các cấu trúc quyền lực cũ, cán cân bắt đầu dịch chuyển.

Không phải mọi thứ lập tức tốt lên, nhưng điều dễ thấy là hệ thống cũ không còn vận hành trơn tru như trước, và khi dòng tiền được kiểm soát chặt hơn, lợi ích không còn dễ dàng tập trung vào một nhóm nhỏ. Trong mắt nhiều người, đó là bước đầu của một sự điều chỉnh cần thiết, dù còn nhiều tranh cãi.

Ở Trung Đông, câu chuyện còn phức tạp hơn rất nhiều. Iran trong nhiều thập kỷ luôn là một trong những điểm nóng lớn nhất, không chỉ vì tham vọng địa chính trị mà còn vì mạng lưới ảnh hưởng khu vực. Điều khiến nhiều người chú ý là sự thay đổi trong cách tiếp cận của Mỹ: từ đàm phán và nới lỏng sang gây áp lực toàn diện. Dù bạn đứng ở góc nhìn nào, cũng khó phủ nhận rằng khi áp lực kinh tế và quân sự tăng lên, khả năng hành động của Iran bị hạn chế rõ rệt.

Câu hỏi lớn ở đây không phải là “đánh hay không đánh”, mà là “cách nào khiến đối phương phải xuống thang”. Trong lịch sử, những quốc gia bị bóp nghẹt về kinh tế thường buộc phải điều chỉnh hành vi, và đó chính là logic đằng sau chiến lược cứng rắn.

Tại châu Âu và chiến trường Ukraine, sự khác biệt trong cách tiếp cận cũng rất rõ. Khi Mỹ chuyển từ việc gánh phần lớn trách nhiệm sang việc buộc các đồng minh phải chia sẻ chi phí và nghĩa vụ, cấu trúc liên minh bắt đầu thay đổi. Điều này khiến nhiều quốc gia châu Âu buộc phải nhìn lại vai trò của mình, không còn chỉ dừng ở lời nói hay các tuyên bố đạo đức. Đồng thời, việc gây áp lực kinh tế lên Nga, đặc biệt là các biện pháp liên quan đến năng lượng và tài chính, đã làm suy giảm phần nào khả năng duy trì chiến tranh dài hạn. Dù chiến sự chưa kết thúc, nhưng rõ ràng môi trường chiến lược đã thay đổi so với trước.

Một điểm gây tranh cãi lớn là cách nhìn về châu Âu. Trong nhiều thập kỷ, Mỹ đóng vai trò bảo vệ và dẫn dắt, trong khi nhiều quốc gia châu Âu phát triển dựa trên sự ổn định đó. Khi Mỹ bắt đầu yêu cầu chia sẻ trách nhiệm nhiều hơn, mối quan hệ này trở nên căng thẳng. Có người cho rằng đó là sự rạn nứt, nhưng cũng có người nhìn nhận đây là sự “trưởng thành bắt buộc” của liên minh. Một hệ thống không thể bền vững nếu một bên gánh phần lớn chi phí trong khi bên còn lại chỉ hưởng lợi.

Ở châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, sự thay đổi còn rõ nét hơn. Trong nhiều năm, Trung Quốc tận dụng hệ thống thương mại toàn cầu để phát triển nhanh chóng. Nhưng khi Mỹ chuyển sang đối đầu kinh tế trực diện, từ thuế quan đến kiểm soát công nghệ, tốc độ đó bị ảnh hưởng. Không phải Trung Quốc suy sụp, nhưng rõ ràng họ không còn có thể hành động như trước. Quan trọng hơn, các quốc gia khác cũng bắt đầu điều chỉnh lại chuỗi cung ứng, giảm phụ thuộc vào một nguồn duy nhất. Đây là một trong những thay đổi lớn nhất của kinh tế toàn cầu trong nhiều năm qua.

Trong nước Mỹ, các chính sách liên quan đến kinh tế và y tế cũng tạo ra nhiều tranh luận. Việc gây áp lực lên các tập đoàn lớn, đặc biệt trong lĩnh vực dược phẩm, được nhiều người xem là nỗ lực đưa giá cả về mức hợp lý hơn. Dù kết quả cụ thể có thể còn tranh cãi, nhưng điều đáng chú ý là cách tiếp cận: không chấp nhận để các tập đoàn lớn tự do định giá mà không có sự can thiệp. Đây là một điểm khác biệt so với nhiều đời Tổng thống trước, nơi lợi ích doanh nghiệp thường ít bị thách thức trực diện.

Về thương mại toàn cầu, xu hướng cân bằng lại cũng bắt đầu xuất hiện. Những quốc gia trước đây ít có cơ hội tiếp cận thị trường Mỹ giờ đây có nhiều cơ hội hơn, trong khi các đối tác lớn không còn được hưởng lợi một chiều như trước. Điều này không chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn là vấn đề chiến lược: khi lợi ích được phân bổ lại, ảnh hưởng chính trị cũng thay đổi theo.

Điều khiến nhiều người tranh luận nhất có lẽ không phải là từng chính sách riêng lẻ, mà là phong cách lãnh đạo. Có người cho rằng đó là sự thẳng thắn, dám nói dám làm. Có người lại cho rằng đó là thiếu tinh tế và gây chia rẽ. Nhưng nếu nhìn từ góc độ thực tế, một điều rất rõ: cách tiếp cận này buộc các đối thủ phải phản ứng, buộc các đồng minh phải điều chỉnh, và buộc hệ thống phải thay đổi. Trong một thế giới mà các đối thủ không còn chơi theo luật cũ, việc tiếp tục hành xử theo cách cũ có thể không còn hiệu quả.

Cuối cùng, câu chuyện không phải là ai hoàn hảo, mà là ai tạo ra tác động lớn nhất. Bạn có thể không thích cách nói chuyện, cách hành xử hay phong cách cá nhân, nhưng nếu chỉ nhìn vào cảm xúc mà bỏ qua kết quả, bạn sẽ bỏ lỡ bức tranh lớn hơn.

Và như mọi khi, mình không mong tất cả mọi người đồng ý. Nhưng mình muốn hỏi một câu đơn giản: nếu đặt lợi ích quốc gia, sức mạnh kinh tế và vị thế toàn cầu lên bàn cân, bạn nghĩ cách tiếp cận nào thực sự khiến nước Mỹ mạnh hơn, và bạn có sẵn sàng chấp nhận cái giá đi kèm với nó hay không?

Ryan Phan