Chân phước Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp: Vị mục tử nhân lành và chứng nhân đức tin thế kỷ XX
Chân phước Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp:
Vị mục tử nhân lành và chứng nhân đức tin thế kỷ XX
Việc tuyên phong Chân phước cho Cha Phanxicô Xavie Trương Bửu Diệp còn mang một ý nghĩa đặc biệt khác là mở ra cơ hội cho Giáo Hội Việt Nam sẽ tiếp tục đón nhận những vị Chân Phước tử đạo trong tương lai.
Lịch sử Giáo hội Công giáo Việt Nam được viết bằng máu và nước mắt của biết bao chứng nhân đức tin. Đó là những người đã sống trọn vẹn lời mời gọi của Chúa Kitô: “Người mục tử nhân lành hy sinh mạng sống mình cho đoàn chiên” (Ga 10,11).
Bên cạnh rất nhiều vị Tử Đạo thời đại mới: Giám Mục, Linh Mục, Giáo dân, Linh Mục Phanxicô Trương Bửu Diệp là một biểu tượng thiêng liêng. Là một người bình thường, ngài yêu thương đàn chiên đến chết, và có tầm ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống đức tin của hàng triệu tín hữu Việt Nam trong và ngoài nước.
1. Ơn gọi mục tử và sự dấn thân nơi vùng đất khó
Linh mục Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp sinh ngày 1 tháng 1 năm 1897 tại họ đạo Cồn Phước, làng Tấn Đức (nay thuộc ấp Mỹ Lợi, xã Mỹ Luông, huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang). Thân phụ ngài là ông Micae Trương Văn Đặng và thân mẫu là bà Lucia Lê Thị Thanh. Năm 1904, khi mới 7 tuổi, ngài chịu nỗi đau mất mẹ. Không lâu sau biến cố đau lòng này, thân phụ đã đưa gia đình sang Battambang (Campuchia) để lập nghiệp.
Năm 1909, ngài gia nhập Tiểu chủng viện Cù Lao Giêng. Sau thời gian học tập và đào luyện đức tin, ngài tiếp tục theo học tại Đại chủng viện Nam Vang. Năm 1924, việc lãnh nhận thiên chức Linh mục không chỉ là niềm vinh dự lớn lao cho gia đình và giáo hội, mà còn là khởi đầu cho một hành trình mục vụ đầy gian khổ, hy sinh nhưng cũng đầy ân sủng.
Từ năm 1924 đến năm 1927, cha Trương Bửu Diệp được sai đi phục vụ cộng đồng người Việt tại tỉnh Kandal (Campuchia). Sau đó, ngài trở về Tiểu chủng viện Cù Lao Giêng để tham gia công tác đào tạo chủng sinh. Những ai từng tiếp xúc với ngài thời kỳ này đều ghi nhận một vị linh mục khiêm nhường, chân thành và tận tụy phục vụ tha nhân.
Năm 1930, cha được bổ nhiệm làm cha sở họ đạo Tắc Sậy thuộc huyện Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu. Tắc Sậy vào thời điểm ấy là một vùng đất nghèo khó. Người dân kiếm sống bằng hai nghề chính là nông và ngư nghiệp. Cha Phanxicô Trương Bửu Diệp không chỉ chăm lo đời sống thiêng liêng mà còn quan tâm đến những nhu cầu vật chất của giáo dân ở đó. Ngài hỗ trợ vật chất cho người nghèo đói; an ủi, nâng đỡ tinh thần cho những tâm hồn đau khổ; hòa giải các xung đột, bất hòa trong đời sống thường nhật.
Điều đáng trân trọng là tình yêu mục tử của ngài không giới hạn với các tín hữu Công giáo. Những người thuộc tôn giáo khác hoặc không theo tôn giáo nào, đều nhận được sự quan tâm và đối xử đầy bác ái từ ngài. Trong cái nhìn đức tin của ngài, tất cả đều là con cái Thiên Chúa.
2. Tử đạo giữa thời cuộc nhiễu nhương
Giai đoạn 1945–1946, tình hình chính trị tại miền Nam Việt Nam rơi vào hỗn loạn. Phong trào Việt Minh cướp chính quyền đi kèm với các khuynh hướng kháng chiến cực đoan đã đẩy xã hội miền Nam vào trạng thái bất an. Để trà thù cá nhân, Việt Minh thủ tiêu người vì một cái bánh Tây (bánh mì) hay vì một mảnh vải xanh đỏ, đã vu cho ai đó là tay sai Thực Dân.
Ở nhiều nơi, các cuộc lùng sục, cướp bóc tài sản và thủ tiêu người vô tội liên tục diễn ra. Giáo hội Công giáo và các tín hữu cũng trở thành mục tiêu bách hại của chủ nghĩa vô thần.
Trước mối đe dọa đó, nhiều người khuyên cha rời Tắc Sậy để bảo toàn mạng sống. Thế nhưng, noi gương Thầy Chí Thánh, ngài kiên quyết từ chối: “Tôi sống giữa đoàn chiên và nếu có chết cũng chết giữa đoàn chiên.”
Đây không đơn thuần là một lời nói suông, nhưng diễn tả trọn vẹn căn tính và sứ mạng của một mục tử trung thành với ơn gọi, sẵn sàng đồng hành với đoàn chiên đến cùng.
Đêm 12 rạng ngày 13 tháng 3 năm 1946, cha Trương Bửu Diệp đã bị sát hại dã man (chặt đầu, ném xác xuống ao). Theo những người chứng kiến, lưu truyền tại địa phương, Cha từ chối hợp tác với Việt Minh và chấp nhận hy sinh để giữ mạng cho nhiều giáo dân.
Sự hy sinh của ngài là chứng cứ đáng tin cậy nhất rằng cha Trương Bửu Diệp là căn tính mục tử, là chứng nhân của sự thật, cho sự thật, vì sự thật. Hành động của cha hoàn toàn nhất quán với giáo huấn của Giáo hội và năm 1949, Đức Giáo Hoàng Piô XII đã ra Sắc Luật chống chủ thuyết Cộng Sản và tuyên bố áp đặt vạ tuyệt thông cho tất cả những người Công Giáo nào hợp tác với các tổ chức Cộng Sản) [1]
3. Chứng từ lịch sử và xác định thủ phạm
Một trong những nguồn tư liệu lịch sử giá trị nhất về cái chết của cha Trương Bửu Diệp là các văn thư, báo cáo của Đức cha Jean B. Maurice Chabalier, Giám mục đại diện Tông tòa Nam Vang (bao gồm địa phận Cần Thơ trước khi trờ thành một giáo phận khác vào 1955) [2]. Là vị chủ chăn của giáo phận vào thời điểm xảy ra biến cố năm 1946, Đức cha Chabalier được cho là đã tiếp cận nhiều nguồn thông tin từ các linh mục, giáo dân cũng như những người có liên hệ trực tiếp hoặc gián tiếp đến sự kiện.
Các văn kiện của Đức cha Chabalier ghi nhận rằng cha Trương Bửu Diệp bị bắt giữ và sát hại trong bối cảnh làn sóng bài xích Công giáo đang lan rộng tại miền Tây Nam Bộ. Một số bản tường trình thời đó quy trách nhiệm cho lực lượng Việt Minh và lực lượng Cao Đài.
Trong tiến trình nghiên cứu của Giáo hội, các chứng từ được lập gần thời điểm xảy ra sự kiện thường có giá trị tham khảo quan trọng khi đánh giá hoàn cảnh dẫn đến cái chết và các yếu tố liên quan đến khả năng tử đạo. Trong tiến trình phong Chân phước, việc xác định một trường hợp tử đạo không chỉ dựa trên thực tế một người bị sát hại, mà còn đòi hỏi xem xét hoàn cảnh xảy ra cái chết, động cơ của những người gây án, cũng như thái độ và đời sống đức tin của nạn nhân trước biến cố đó.
Các nghiên cứu lịch sử đối chiếu chỉ ra rằng hai người lính trực tiếp hành quyết cha thuộc quyền quản lý của ông Cao Triều Phát — người lúc bấy giờ vừa là thủ lĩnh Cao Đài cứu quốc, vừa giữ chức Phó Chủ nhiệm Việt Minh tỉnh Bạc Liêu và là Ủy viên Trung ương lâm thời của Hội Liên hiệp quốc dân Việt Nam (gọi tắt là Liên Việt) [3], chỉ huy trưởng Giồng Bốm, Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu.
Từ góc độ thần học Công giáo, trọng tâm của việc đánh giá một trường hợp tử đạo thường không nằm ở việc xác định đầy đủ danh tính chính trị của những người trực tiếp gây án, mà ở việc xem xét liệu đương sự có trung thành với đức tin và sứ vụ trong hoàn cảnh dẫn đến cái chết hay không. Trong trường hợp cha Phanxicô Xavie Trương Bửu Diệp, nhiều tài liệu Công giáo nhấn mạnh việc ngài ở lại với cộng đoàn tín hữu trong thời điểm nguy hiểm và chấp nhận những rủi ro gắn liền với trách nhiệm mục tử. Cũng như ngài đã từ chối hợp tác với Việt Minh để bảo vệ đức tin của đàn chiên.
Đây là một trong những khía cạnh thường được đề cập trong các nghiên cứu và tài liệu liên quan đến hồ sơ phong Chân phước của ngài. Kể từ đó, hình ảnh vị linh mục coi sóc họ đạo Tắc Sậy đã trở thành biểu tượng của lòng trung thành với Thiên Chúa, với đức tin Giáo Hội và tình yêu mục tử dành cho đoàn chiên.
Tuy vậy vì lý do tế nhị giáo phận Cần Thơ ngày nay, không muốn nêu đích danh tổ chức, lực lượng nào đã hành quyết cha Trương Bửu Diệp. Tuy nhiên, việc làm rõ thủ phạm và động cơ phạm tội là điều cần thiết để làm nổi bật ý nghĩa của cuộc tử vì đạo. Như một chứng từ cho đời sau, người làm chứng cho Sự Thật và Tin Mừng cần phải giữ sự thật lịch sử.[4]
4. Tiến trình phong thánh và đại lễ tuyên phong Chân phước
Sau khi cha qua đời, lòng sùng kính cha ngày càng lan rộng. Hàng triệu người từ nhiều nơi đã tìm đến Tắc Sậy để cầu nguyện. Trong số vô vàn thư từ cảm tạ được gửi về, có nhiều câu chuyện để lại những dấu ấn sâu sắc.
Giáo phận Cần Thơ đã chính thức mở án phong thánh cấp giáo phận vào năm 2013. Trong nhiều năm, các nhà thần học, sử gia, giáo luật gia và các chuyên viên của Giáo hội đã thu thập chứng từ, khảo cứu tài liệu lịch sử, thẩm định các nhân chứng và nghiên cứu hoàn cảnh dẫn đến cái chết của cha Diệp. Năm 2017, hồ sơ cấp giáo phận được hoàn tất và chuyển về Rôma. Năm 2019, Bộ Phong Thánh xác nhận hồ sơ điều tra có giá trị pháp lý và cho phép tiếp tục tiến trình xét phong.
Một cột mốc đặc biệt diễn ra ngày 25 tháng 11 năm 2024 khi Đức Thánh Cha cho phép Bộ Phong Thánh công bố sắc lệnh nhìn nhận sự tử đạo của Cha Phanxicô Trương Bửu Diệp. Theo sắc lệnh này, Giáo hội nhìn nhận ngài đã bị sát hại vì sự căm thù đạo Công Giáo, vì lòng trung thành với sứ vụ mục tử của mình. Theo truyền thống lâu đời của Giáo hội, một vị tử đạo không cần phải chứng minh phép lạ để được phong Chân phước.
Ngày 3 tháng 12 năm 2025, Đức Tổng Giám mục Edgar Peña Parra, Phụ tá Quốc vụ khanh Tòa Thánh, đã gửi thư chính thức thông báo rằng theo ý định của Đức Thánh Cha Lêô XIV, nghi thức tuyên phong Chân phước cho Đấng Đáng kính Tôi tớ Chúa Phanxicô Xavie Trương Bửu Diệp được cử hành vào ngày 2 tháng 7 năm 2026 tại Trung tâm Hành hương Tắc Sậy.
Đây là một biến cố mang ý nghĩa lịch sử trọng đại không chỉ đối với Giáo phận Cần Thơ mà còn đối với toàn thể Giáo hội Công giáo Việt Nam khi được cử hành ngay trên quê hương Việt Nam.
Việc tuyên phong Chân phước cho Cha Phanxicô Xavie Trương Bửu Diệp còn mang một ý nghĩa đặc biệt khác là mở ra cơ hội cho Giáo Hội Việt Nam sẽ tiếp tục đón nhận những vị Chân Phước tử đạo trong tương lai, hay trong thời hậu Cộng Sản như: Linh Mục Nhạc Sĩ Gioan Lasan Nguyễn Văn Vinh, Cha Giuse Nguyễn Thế Thuấn, Tổng giám mục Philipphê Nguyễn Kim Điền, Linh mục Trần Ngọc Thanh
Bối cảnh này rất tương đồng với Giáo hội Ba Lan, nơi đã chứng kiến nhiều vị linh mục anh dũng ngã xuống dưới chế độ Cộng sản và được tôn vinh là Chân phước tử đạo, tiêu biểu như Chân phước Jerzy Popiełuszko (1947–1984), Chân phước Michał Rapacz (1904–1946) hay Chân phước Ladislaw Findysz (bị tù đày năm 1963).
Thay lời kết
Ngày nay, mỗi năm có hàng triệu người hành hương đến Tắc Sậy. Họ đến với nhiều hoàn cảnh khác nhau: người đau yếu bệnh tật, người gặp khó khăn kinh tế, người đang đối diện với những thử thách trong đời sống gia đình, hay những người đang tìm kiếm niềm hy vọng. Dù xuất phát từ lý do nào, họ đều gặp nhau ở một điểm chung: niềm tin rằng vị linh mục năm xưa vẫn tiếp tục chuyển cầu cho họ trước tôn nhan Thiên Chúa.
___________________
Tài liệu tham khảo:
[2] https://www.chadiepucchau.com/2023/03/27/noi-ve-cha-truong-buu-diep-bai-4-lm-phero-tran-the-tuyen/
Nhận xét
Đăng nhận xét