Diễn Đàn Trái Chiều - Bài 434: Sau Trump Vance Làm Được Gì ?
Diễn Đàn Trái Chiều
Ông JD Vance là đương kim phó TT Mỹ. Nhân dịp tên tuổi ông nổi bật như lãnh đạo phái đoàn Mỹ 'nói chuyện' với Iran, ta cần tiềm hiểu thêm về PTT Vance.
Việc Trump trao trách nhiệm mới cho Vance chứng tỏ chẳng những Trump vẫn còn rất tin tưởng Vance, mà còn mang ý nghĩa củng cố tiếng nói và giúp gia tăng kinh nghiệm quốc tế cho Vance để Vance tiếp tục dương cao ngọn đuốc MAGA sau Trump.
Trên nguyên tắc, Vance là người thừa kế của Trump sau khi Trump mãn nhiệm kỳ. Nhưng thực tế là trong thể chế dân chủ dân bầu lãnh đạo của Mỹ, dĩ nhiên chẳng có gì bảo đảm Vance sẽ là người kế nhiệm Trump, sẽ có cơ hội lên nắm quyền sau Trump.
Trong mục đích nghiên cứu thời sự, ta cứ đặt giả thuyết Vance sẽ là người nối nghiệp, làm TT sau khi Trump mãn nhiệm, để xem thử chuyện gì sẽ xẩy ra.
Đây là vấn đề lớn, có thể nói quyết định tương lai của 'chủ nghĩa Trump', gọi là 'trumpism'.
Ta xem lại từng vấn đề.
1. Vì sao Vance được chọn?
Trong nhiệm kỳ đầu, khi ra tranh cử TT lần đầu tiên năm 2016, Trump hoàn toàn mù tịt về chính trường Mỹ, chẳng biết ai là ai. Khi đó, Trump được giới thiệu thống đốc Indiana, ông Mike Pence như một người có khuynh hướng bảo thủ nặng, được hậu thuẫn rất mạnh của khối tin lành cực hữu rất có thế lực trong chính trường Mỹ, bảo đảm sẽ hốt hết phiếu của khối cử tri này, một lực lượng không nhỏ chút nào.
Sau khi đắc cử và làm việc một thời gian với phó TT Pence, TT Trump khám phá ra ông này tuy bảo thủ thật, nhưng có vẻ là một chính khách cổ điển, không bao giờ dám mạnh tay, khiêm tốn tới yếu đuối, tuyệt đối tin tưởng và tuân thủ các định chế hiện hữu, luôn tránh gây sóng gió, và nhất là có vẻ không hưởng ứng chủ trương làm 'cách mạng' cứng rắn, thay đổi tất cả của Trump. Khi đó Trump chỉ có nước chịu trận chứ không 'cách chức' ông phó của mình được. Vừa thất sách trên phương diện chính trị vừa không có quyền theo Hiến Pháp.
Dù sao thì cả thế giới đều thấy rõ quan hệ giữa hai ông chánh và phó có vẻ không thuận chiều. Nhất là qua việc quốc hội lưỡng viện họp chung dưới sự chủ tọa của phó TT để kiểm tra phiếu bầu TT của cử tri đoàn tháng Giêng năm 2020.
Trump rút được bài học. Khi ra tranh cử TT lại năm 2024, Trump hiểu rõ hơn chính trường Mỹ, ai là ai, nên chọn người đứng chung liên danh kỹ lưỡng hơn. Chọn người hợp với tư tưởng chính trị của mình hơn. Đi đến việc chọn ông JD Vance.
2. JD Vance là ai?
Phải nói ngay, trước khi được Trump chọn đứng cùng liên danh, ông James David Vance chẳng là ai hết. Ông nổi tiếng qua cuốn hồi ký bán chạy hơn tôm tươi tựa là Hillbilly Elegy -Tâm Sự Của Một Anh Nhà Quê, được quay thành phim rất hay, rất ăn khách- trong đó ông Vance kể lại tiểu sử của chính mình (quý độc giả hiếu kỳ nên tìm đọc sách của Vance, hay ít nhất coi phim cùng tên trên Netflix).
Ông Vance sanh 1984, xuất thân từ một anh 'nhà quê tỉnh nhỏ' trong một tiểu bang bảo thủ, trải qua một tuổi trẻ đầy khó khăn, khi bị bố ruột bỏ, gặp bà mẹ nghiện ngập, có kép riêng trong khi sống với ông chồng kế, khiến Vance lớn lên với bà ngoại trong tình trạng thiếu thốn, túng quẩn nhất. Nhưng qua sự quản thúc mạnh tay của bà ngoại cũng như quyết tâm của chính mình, Vance đã học thành công, tốt nghiệp luật từ một trường lớn, uy tín hàng đầu là Yale, nhờ học bổng. 'Vance' chính là tên của bà ngoại (chính xác hơn, đó là họ của chồng bà ngoại), mà ông Vance chịu ơn rất nặng, tự ý đổi họ, lấy họ của bà năm 2013. Sau khi tốt nghiệp Yale, Vance lấy quyết định quái lạ là đăng lính, gia nhập Thủy Quân Lục Chiến đi Iraq năm 2003 (19 tuổi), thay vì đi làm luật sư lãnh lương trên trời, cho thiên hạ thấy rõ tính can đảm và lòng yêu nước của ông.
Ở đây, cũng phải nói bà vợ của Vance, gốc Ấn Độ tên là Usha Chilukuri, cùng với bà ngoại, đã đóng một vai trò then chốt trong việc khuyến khích và giúp anh sinh viên Vance khi còn đi học ở Yale.
Vance nhẩy vào chính trường khi tranh cử và đắc cử ngay thượng nghị sĩ liên bang của Ohio. Nổi tiếng như cồn, để rồi chỉ 2 năm sau, được Trump chú ý và mời đứng cùng liên danh, đắc cử phó TT. Đây là một trong những chính khách leo thang quyền lực chính trị nhanh nhất lịch sử Mỹ. Còn hơn cả Obama khi Obama phải qua thượng nghị sĩ tiểu bang, mới leo lên thượng nghị sĩ liên bang, rồi TT, tất cả mất 12 năm. Vance chỉ cần hai năm là đã từ anh nhà quê tỉnh nhỏ vào dinh phó TT, rồi nếu đắc cử TT năm 2028, mất thêm 4 năm để nhẩy vào Tòa Bạch Ốc.
Quan trọng hơn cả, Vance có tư tưởng về chính sách rất gần với Trump. Vance chủ trương:
- Ủng hộ thuế quan để bảo vệ kinh tế nội địa cũng như dùng làm công cụ chính trị;
- Ủng hộ mạnh chính sách chống di dân lậu;
- Bất mãn với sự khai thác, lợi dụng của các xứ gọi là 'đồng minh';
- Rất nghi ngờ thiện chí hòa bình của TT Ukraine Zelensky;
- Quan điểm bảo thủ rất vững chắc dựa trên kinh nghiệm sống của chính mình: tin vào quyết tâm cá nhân, vào ý chí của chính mình để leo thang xã hội, chứ không phải nằm dài, chìa tay xin trợ cấp của Nhà Nước;
- Tin tưởng và tôn trọng hoàn toàn những giá trị bảo thủ trong tôn giáo, tinh thần gia đình, giáo dục, vứt bỏ các ý nghĩ khùng điên của 'thức tỉnh' cấp tiến.
Việc Trump chọn ông Vance phản ảnh đúng con người và cách làm việc của Trump. Trump không để ý tới quá trình 'lộn xộn' không mấy đẹp của gia đình ông Vance -từ bố ruột tới mẹ ruột và bố ghẻ-, cũng chẳng thắc mắc về chuyện Vance đã từng lớn tiếng tố cáo Trump là... Hitler. Ông 'nghiên cứu' về Vance và thấy có rất nhiều điểm tương đồng với cái nhìn chính trị của Trump.
Vance cũng là người dám nói, dám làm, khác rất xa ông chính khách cổ điển Mike Pence. Có thể sỉ vả Trump rồi sau đó cũng nhận mình sai lầm rồi ủng hộ Trump tuyệt đối. Tất cả, công khai không dấu diếm gì, cho cả thế giới biết, không sợ gì, kể cả không sợ Trump trả đòn luôn. Mà chính Trump cũng là người không sợ ai hết, không sợ chuyện gì hết, kể cả ngồi chung với người chửi mình nặng nhất. Ở đây, cũng phải nói thêm, nhân viên nội các tích cực nhất, được Trump cho nhiều quyền nhất hiện nay chính là Ngoại Trưởng Marco Rubio, cũng là người chống Trump mạnh nhất trong nội bộ đảng CH trong cuộc bầu TT năm 2016.
Cái lạ lùng bất thường trong chính trị là chẳng những Trump chọn Vance làm phó, mà còn công khai đánh tiếng, gián tiếp coi Vance là người sẽ thừa kế cuộc chiến của Trump, nuôi dưỡng cái đuốc MAGA hay trumpism.
3. Vance và Trump
Trong tư cách một phó TT, ông Vance hiển nhiên đã giữ đúng tư cách và vai trò phó TT:
- Tuyệt đối trung thành, nói và làm đúng theo đường hướng của TT;
- Thi hành trách nhiệm phó TT một cách kín đáo, không bao giờ tỏ ra là người muốn nổi, muốn cạnh tranh với TT;
- Không gây sóng gió, bão táp, đặt TT trong thế bối rối;
- Nhưng cũng không bao giờ tỏ ra là người đã đổi áo để trở thành nô lệ của TT.
Nếu muốn tóm gọn, có thể nói nếu Vance đắc cử TT, thì 'chế độ' Vance sẽ là chế độ Trump không có Trump.
Cung cách làm việc có vẻ mềm mỏng này của ông Vance bị nhiều người chống đối chê là thiếu cá tính, thiếu tư cách, thiếu xương sống, thậm chí hèn hạ. Đó là những bôi bác mang tính phe đảng cá nhân mà không hiểu rõ vai trò một phó TT trong bối cảnh lịch sử chính trị Mỹ. Thật ra, ông Vance không hề thay đổi quan điểm ý thức hệ bảo thủ của chính mình, chỉ là chuyện đồng quan điểm rất nhiều với Trump, và nhất là chu toàn vai trò phó TT theo đúng sách vở.
4. Vance trong tương lai
Đây là vấn đề sau khi Trump rời chính trường, Vance sẽ làm được gì. Dĩ nhiên như đã viết, ta bàn chuyện này trong giả định Vance sẽ đắc cử TT năm 2028, trong khi tất cả tùy thuộc trong ba năm tới, Trump sẽ được ủng hộ mạnh hay chống đối mạnh.
Trước khi đi xa tới mức đó, ta tạm ngưng lại, để coi lại xem Trump đang làm gì, và Vance có thể làm gì.
a - Trump đang làm gì?
TT Trump thật đúng là TT gây tranh cãi mạnh nhất trong lịch sử các TT Mỹ, tuy chưa mang tới nội chiến như TT Lincoln. Tại sao lại có chuyện này?
Lý do dễ hiểu là TT Trump không phải là một cụ già lờ mờ, chỉ muốn ôm cái ghế trong Tòa Bạch Ốc để ngủ gật trong đó, miễn sao mình có tên trong danh sách các TT Mỹ là đủ vui rồi. Ông là người như DĐTC đã viết qua, đã có đủ tất cả những gì một người bình thường mơ mộng như tiền bạc, danh vọng, vợ đẹp con khôn, sức khỏe tốt. Thế nhưng ông thần này lại không chịu ngồi yên hưởng nhàn tuổi già, mà lại nhất định vào Tòa Bạch Ốc để quậy tung trời, đụng chạm vào quyền lợi sinh tử của không biết bao nhiêu triệu người, nên gặp phản ứng tự nhiên, bị chống đối tàn bạo như chưa từng thấy.
TT Trump một cách tóm gọn tổng quát đã:
- Thách đố mọi quyền lực hiện hữu, từ truyền thông tới quan tòa, guồng máy hành chánh thư lại, tới các nghị sĩ, dân biểu quốc hội liên bang; Trump không phá, nhưng muốn thử thách xem quyền lực hành pháp, cụ thể là quyền lực TT có thể đi xa tới đâu, và ông có thể thay đổi tới đâu;
- Thậm chí xía luôn vào chuyện tiểu bang, quận, thành phố, dù tất cả đều ngoài trách nhiệm và quyền hạn của TT liên bang;
- Mang đối nghịch vào chính trị, thẳng tay đánh và miệt thị đối lập, không bao giờ cần hợp tác lưỡng đảng;
- Chính trị cổ điển trong chế độ dân chủ là tìm đồng thuận, tạo liên minh chính trị nhất là trong khối cử tri để đắc cử rồi 'làm được cái gì', nhưng Trump bất cần tất cả, sẵn sàng tự tin chính mình, chống tất cả, không bao giờ cần đồng thuận hay bất cứ liên minh gì, hợp tác với ai;
- Vạch rõ bộ mặt phe đảng một chiều không công bằng, không trung thực của truyền thông và tính phe đảng không tôn trọng luật pháp của cả các quan tòa;
- Coi trí thức chuyên gia như ruồi nhặng làm ô uế tất cả.
Thể chế 'tam quyền phân lập' bị Trump phá nát:
- Hành pháp trở thành trung tâm vũ trụ, hoàn toàn thể hiện qua đúng một người;
- Lập pháp mất vai trò làm luật hữu ích cho dân cho nước, để trở thành một thứ 'mặt trăng xoay quanh trái đất Trump', với hai mặt, mặt CH hoàn toàn làm theo ý của Trump, và mặt DC nhắm mắt chống tất cả những gì Trump muốn, cả hai mặt đều dương mắt nhìn vào Trump để ủng hộ hay chống phá. Luật có ra hay không cũng chỉ có mục đích giúp Trump hay phá Trump, cả hai mặt đều vứt quyền lợi đất nước và dân tộc vào thùng rác;
- Tư pháp cũng mất luôn vai trò kiểm soát xem hành pháp và lập pháp có theo đúng Hiến Pháp và các luật hiện hành hay không khi các quan tòa phần lớn lấy phán quyết dựa theo cảm tính, phe đảng cá nhân, bất cần biết Hiến Pháp hay luật lệ gì; Hiến Pháp và luật lệ chỉ có một, nhưng phán quyết của các quan tòa thì muôn mặt, tùy cái nhìn cá nhân của các quan tòa, chưa kể hiện tượng mới là các quan tòa bất thình lình cũng mê quyền lực, muốn công khai tranh dành quyền với hành pháp liên bang. Điều cả nước nhìn thấy là hiển nhiên, các quan tòa bây giờ, nhân danh quyền tư pháp, tự cho mình quyền ngồi xổm trên tất cả mọi luật;
- Trong mắt của Trump, 'tam quyền phân lập' nghĩa là tam quyền ngang nhau chứ không phải hành pháp chịu sự khống chế của lập pháp và tư pháp.
- Một đảng DC với các chính sách Nhà Nước vú em bao đồng mang cả nước xuống hố xã nghĩa, đặc biệt là chính sách 'thức tỉnh' quái dị nhất;
- Một Nhà nước với cánh tay ngày càng dài, muốn ôm cả nước, nô lệ hóa dân cả nước bằng trợ cấp đủ loại;
- Một hệ thống công lý ngày càng một chiều, được dùng làm công cụ chính trị phe đảng;
- Một đám truyền thông phe đảng một chiều, chỉ giỏi làm loa phường cho đảng DC và các chính sách cấp tiến;
- Một đám trí thức phải gọi là trí ngủ mới đúng, vừa tự cao vừa phách lối, trong khi chân đứng trên mây;
- Một nước Mỹ càng ngày càng tha hóa trong nước dưới sự 'xâm lăng' của di dân lậu tràn vào, mang theo tội ác, ma túy, bệnh tật và nhất là xáo trộn văn hóa;
- Một nước Mỹ càng ngày càng yếu hèn, bị cả thế giới khai thác tới chết.
b - Vance sẽ làm được gì?
Bây giờ, trong giả thuyết Vance sẽ đắc cử TT năm 2028, Vance sẽ làm được gì, có thể làm gì? Có hai cách nhìn, bi quan và lạc quan.
- Bi quan
- Lạc quan
Vance đồng quan điểm với Trump trên rất nhiều vấn đề, sẽ có thể tiếp tục con đường Trump đi và sẽ thành công lớn hơn Trump vì Vance có tinh thần kỷ luật cá nhân hơn, tính tình điềm đạm, nhẹ tay, ít gây tranh cãi, chống đối hơn, dễ tạo liên minh chính trị hơn.
Có người đã nhắc lại vai trò của Mao và Đặng Tiểu Bình để so sánh với Trump và Vance. Mao đập phá tan nát hết rồi Đặng xây dựng lại trên đống tro tàn.
So sánh này có phần không sai nhưng không hoàn toàn đúng.
Trump có điểm gần giống Mao là coi trí thức không bằng cục p... . Nhưng Trump không tàn phá, đạp đổ, giết cả triệu người, diệt đối lập và các đồng chí tàn bạo như Mao, mà Trump chỉ muốn 'cải cách' tình trạng hiện hữu, bít một số sơ hở, sai lầm của các chính quyền trước để lại, để nước Mỹ có cơ hội sống còn và mạnh hơn; Trump muốn 'cải cách' trong khuôn khổ các định chế hiện hữu trong khi Mao muốn tiêu diệt trọn vẹn chế độ hiện hữu, từ định chế tới nhân sự, đường hướng và chính sách.
Với Vance, không sai là con người Vance ít gây tranh cãi hơn, dễ tìm đồng thuận hơn, nên có nhiều hy vọng thành công. Nhưng Vance không thể nào thành công tuyệt đối như Đặng Tiểu Bình được. Họ Đặng dù sao cũng nắm trọn quyền trong một chế độ độc tài tuyệt đối, muốn làm gì thì làm, như sinh viên có chống đối là mang ngay xe tăng tới cán chết cả đám, cả nước không dám nhúc nhích. Vance không phải toàn quyền muốn xây dựng kiểu nào hay tiếp tục phá vỡ gì cũng được, mà dù sao vẫn bị trói tay trong Hiến Pháp, luật lệ, tòa án, quốc hội, truyền thông, quyền tự trị của các tiểu bang, dư luận quần chúng, và bầu cử. Nôm na ra, Vance không bao giờ rộng quyền như Đặng.
Trump có thể tha hồ đập phá, nhưng Vance không bao giờ dám hay có thể đi xa như Đặng hay ngay cả Trump để muốn làm gì thì làm.
Nhưng Vance lại có một lợi thế vô giá: nhờ Trump vạch ra cho mọi người thấy, nên cả nước, kể cả truyền thông, và nhiều chính khách đảng DC đã nhìn thấy quá rõ những sơ hở, thiếu sót của tình trạng hiện hữu, không còn ai muốn trở về trạng thái cũ, ai cũng phải nhìn nhận những thiếu sót Trump vạch ra, chấp nhận cải cách. Chẳng hạn như ai cũng thấy guồng máy hành chánh quá nặng nề, quá nhiều công chức ngồi mát ăn cắp tiền. Trump đã mở cánh cửa cho Vance chui vào và thực hiện những ước vọng của Trump mà không cần quá mạnh tay như Trump.
Ở đây, cần nhắc lại dưới thời Biden, những thuế quan có tính trừng phạt đánh lên hàng Trung Cộng đã được Biden giữ nguyên, vì ngay khi đó, Biden cũng đã nhìn thấy hiểm họa Tầu cộng mà Trump đã đưa ra ánh sáng.
Nghĩa là điểm đáng nói nhất về Trump là ông đã rất đúng trong việc vạch ra những thiếu sót của tình trạng hiện hữu, cũng như rất đúng khi vạch ra hướng đi tương lai, đưa ra một số biện pháp. Nhưng cái sai lầm vĩ đại của Trump khiến ông gặp rất nhiều khó khăn là cách làm việc quá cứng ngắc, quá mạnh tay của ông. Nghĩa là Trump hoàn toàn đúng trong tư tưởng, trong viễn kiến, nhưng sai trong phương thức hành động.
Trong nhận định trên, kẻ này thật tình tin hay ít nhất cầu mong Vance sẽ tiếp tục con đường cải cách của Trump và sẽ thành công hơn xa Trump.
Nhận xét
Đăng nhận xét