"Điểm sáng mới" trong quan hệ VN-TQ: TQ hỗ trợ xây dựng đường sắt

"Điểm sáng mới" trong quan hệ VN-TQ:
TQ hỗ trợ xây dựng đường sắt

FB Uyên Vũ

Tập Cận Bình mới gặp gỡ Tô Lâm 5 ngày trước và đề nghị cung cấp các khoản vay, công nghệ cũng như giúp đỡ xây dựng đường sắt, coi đây là một "điểm sáng mới" trong quan hệ song phương.

Việt Nam đã ký kết 32 văn kiện hợp tác, kể cả một nghiên cứu khả thi về dự án đường sắt. Bắc Kinh gọi đây là mối quan hệ đối tác chiến lược.

Tờ Tuổi Trẻ hôm 16/4 viết: "Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đề nghị hai bên xác lập tầm cao mới cho hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư và du lịch, hiện thực hóa mục tiêu phát triển của mỗi nước, tập trung nguồn lực nâng tầm kết nối hạ tầng chiến lược, ưu tiên cao nhất cho hợp tác đường sắt.

Đáng chú ý, ông đề nghị chuyển mạnh từ giao thương đơn thuần sang liên kết kinh tế thực chất, gắn thương mại song phương với kết nối hạ tầng, kết nối logistics và kết nối thị trường; đề nghị Trung Quốc mở cửa tối đa cho hàng hóa của Việt Nam, nỗ lực thúc đẩy thương mại cân bằng và lành mạnh".

Trung Quốc cũng đề nghị Việt Nam một thỏa thuận tương tự như những gì họ đã dành cho Kenya, Indonesia và Lào. Đến lúc này, kịch bản kiểu này hẳn đã trở nên quá đỗi quen thuộc. Hãy thử hỏi các quốc gia đó xem kết quả của thỏa thuận ấy ra sao.

Kenya đã chấp nhận khoản vay trị giá $3.2 tỷ đô từ Trung Quốc để xây dựng tuyến Đường sắt khổ tiêu chuẩn (Standard Gauge Railway) của họ, một dự án được Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc tài trợ tới 90%. Dự án này từng được hứa hẹn sẽ giúp cắt giảm 40% chi phí logistics.

Hiện tại, Kenya chi hơn $1 tỷ đô mỗi năm chỉ riêng cho việc trả lãi nợ; quốc gia này còn phải gánh khoản nợ gốc lên tới $741 triệu đô phải trả cho các ngân hàng Trung Quốc chỉ trong giai đoạn 2025-2026, và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã xếp Kenya vào nhóm có nguy cơ cao rơi vào tình trạng khủng hoảng nợ. Tuyến đường sắt này hiện chỉ vận chuyển được khoảng một phần tư khối lượng hàng hóa dự kiến ​​ban đầu.

Indonesia đã chọn khoản vay từ Trung Quốc thay vì chấp nhận lời đề nghị lãi suất 0.1% từ Nhật Bản cho dự án đường sắt cao tốc Jakarta-Bandung của mình. Khoản vay của Trung Quốc có mức lãi suất là 2%.

Tuyến đường này đi vào hoạt động từ năm 2023, đạt lượng khách trung bình 16,400 người mỗi ngày, thấp hơn nhiều so với con số dự kiến ​​ban đầu là 77,000 người. Hiện chính phủ nước này đang tiến hành đàm phán tái cơ cấu nợ với Bắc Kinh.

Lào đã chấp thuận gói thỏa thuận trị giá $6 tỷ đô cho dự án đường sắt Boten-Vientiane. Đến năm 2024, nợ nước ngoài của Lào đã chạm mức 130% GDP, lạm phát vượt ngưỡng 40%, và đồng nội tệ của nước này đã sụp đổ.

Hiện nay, các quốc gia đang phát triển đang nợ Trung Quốc ít nhất $1,100 tỷ đô dưới dạng các nghĩa vụ nợ chưa thanh toán, gắn liền với những loại thỏa thuận tương tự như trên.

Các khoản vay từ Trung Quốc thường đi kèm với các nhà thầu Trung Quốc, nhân công Trung Quốc, thiết bị Trung Quốc, các điều khoản do Trung Quốc đặt ra, cùng những hợp đồng mà theo thông lệ lịch sử thường được giữ bí mật ngay cả đối với chính Quốc hội của nước vay nợ. Cơ sở hạ tầng thì được xây dựng xong.

Nhưng khoản nợ thì vẫn còn đó. Và quyền chi phối thì lặng lẽ chuyển giao sang tay bên cho vay.

Những dự án Trung Quốc "hỗ trợ" Kenya, Indonesia và Lào khi ký kết đọc lên rất rổn rảng, nhưng kết quả thực tế đều không đạt được như kỳ vọng ban đầu, đồng thời lại tạo ra gánh nặng nợ nần chồng chất, dẫn đến sự thống trị của các nhà thầu Trung Quốc và làm gia tăng đáng kể đòn bẩy ảnh hưởng của Bắc Kinh.

Lịch sử đầy rẫy những xung đột chủ quyền giữa Việt Nam và Trung Quốc, không tính 1000 năm bị Trung Quốc đô hộ, thì cuộc chiến sứt đầu mẻ trán, môi hở răng lạnh gần đây nhất (1979) có khiến Trung Quốc "nương tay" với Việt Nam hơn Kenya, Indonesia và Lào hay không?

FB Uyên Vũ