Diễn Đàn Trái Chiều - Bài 432: Văn Hóa Mỹ
Diễn Đàn Trái Chiều
Tin thời sự gần đây cho biết bố mẹ của một chú bé con đâu 16 tuổi tự tử chết, đã kiện AI về tội khuyến khích và chỉ dẫn cho chú bé cách tự tử, gián tiếp chịu trách nhiệm về cái chết của ông con này.
Tin mới cho biết chủ AI đã đạt được thỏa thuận trả một số tiền không công bố là bao nhiêu để bãi nại.
DĐTC muốn nhân dịp này, tìm hiểu rõ hơn về bối cảnh lớn của câu chuyện, nghĩa là văn hóa Mỹ, sau khi ta đã có dịp bàn qua về AI mới đây.
Văn hóa Mỹ rất khác lạ.Trong tư cách một di dân đến từ Á châu, khác chủng tộc với dân Mỹ, và quan trọng hơn cả, khác văn hóa nền tảng với dân Mỹ, phần lớn dân tị nạn Việt, sau cả nửa thế kỷ, có thể nói vẫn chưa quen hẳn với văn hóa Mỹ, vẫn ngỡ ngàng với nhiều chuyện thật quái lạ của cái xứ tạm dung này. Rất nhiều khác biệt nền tảng với văn hóa Việt, khi văn hóa Việt dù sao cũng rất 'bảo thủ' và tế nhị trên căn bản.
'Bảo thủ' hiểu theo nghĩa tôn trọng những giá trị tương đối cổ điển mà đám trẻ Mỹ gốc Việt tị nạn coi như ... chậm tiến, hủ lậu, nhà quê. Và tế nhị khi có những cấm kỵ trong xử thế và ngôn ngữ mà chỉ có người Việt mới hiểu được, chứ đám trẻ tị nạn thế hệ hai như Nguyễn Thanh Việt thì hoàn toàn mù tịt cho dù học cao hiểu rộng tới mức giáo sư đại học Mỹ.
Tuy nhiên, vì khuôn khổ bài viết có giới hạn, DĐTC không thể bàn chi tiết về tất cả khác biệt được. Bài này xin tóm gọn lại vài vấn đề lộ liễu, nổi bật nhất của văn hóa Mỹ.
Kẻ này còn nhớ hồi năm 1976, khi dân Việt bắt đầu định cư tị nạn tại Mỹ, có một ông Việt bị tù oan, tức quá, tự tử chết trong tù. Khi đó, dân ta mới qua Mỹ, cả dân Mỹ và dân Việt chưa biết gì nhiều về nhau. Ông tị nạn này có con bị cảm cúm gì đó, đè con ra cạo gió. Hôm sau con đi học cởi áo trong giờ thể dục, thầy giáo thấy lưng đầy vết cào tróc da, gọi cảnh sát. Ông bố bị bắt, ra tòa, kêu án tù. Vì tội dám hành hạ con dã man tới vậy. Ông tị nạn ú ớ tiếng Anh không rành, trong khi ông luật sư Mỹ cãi thí -pro bono- thì mù tịt về chuyện cạo gió, chẳng biết phải biện hộ thế nào.
Câu chuyện nói lên khoảng cách văn hóa khổng lồ giữa dân Mỹ và dân tị nạn, đẻ ra nhiều chuyện cười ra nước mắt trong những ngày đầu dân Việt mới tới định cư tại Mỹ. Cho tới ngày nay, khoảng cách tuy giảm nhưng vẫn còn.
Bài này nhìn qua một số điểm căn bản đáng nói về dân Mỹ và văn hóa Mỹ. Dưới cái nhìn chủ quan của một người.
Dân Mỹ nói chung có thể nói là dân lương thiện nhất thế giới. Nếu trong văn hóa Việt, chửi 'mất dạy' là nhục mạ lớn nhất, thì trong văn hóa Mỹ, chửi "nói láo' mới là xúc phạm danh dự lớn nhất. Tuy nhiên cái tính lương thiện đó dần dà đã biến mất trong cái xứ Mỹ đầy nhiễu nhương, đầy gian trá. Chính quyền Mỹ đang khui ra hàng ngàn, hàng vạn vụ khai gian, ăn cắp trợ cấp đủ loại trên khắp nước, nhưng nhìn kỹ lại, tuyệt đại đa số dân ăn cắp đó lại không phải dân Mỹ chính gốc, mà là dân di cư từ những quốc gia khác vào sống ở Mỹ, nhận trợ cấp, có thể nói lợi dụng tính lương thiện của dân Mỹ nói chung.
Tuy nhiên, cũng phải nói tính lương thiện của dân Mỹ đã phai nhạt nhiều, đặc biệt là trong chính trường Mỹ khi các chính trị gia, vì chế độ bầu cử, biến thành những vua mỵ dân, nói láo hơn cuội, chuyên hứa trăng hẹn biển rồi... đổ thừa, từ cả hai chính đảng DC cũng như CH.
Nhân từ và khoan dung
Dân Việt tị nạn vào Mỹ trong những ngày thê thảm của năm 75, đã trải nghiệm tính nhân ái của dân Mỹ. Hãy thử tưởng tượng Căm Pu Chia bị đại họa mất nước, chạy qua VN tị nạn, sẽ có bao nhiêu gia đình Việt mở cửa đón nhận dân Căm Pu Chia di tản vào nhà sống, giúp đỡ từ miếng ăn tới cái giường ngủ, rồi dạy tiếng Việt, dạy họ sống theo lối Việt?
Công bằng mà nói, trong phong trào bảo vệ di dân lậu hiện nay, hiển nhiên có bàn tay lông lá của đảng DC có mưu đồ chính trị, đi kiếm cử tri tương lai để cứu đảng. Nhưng không phải tất cả những người bảo vệ di dân lậu đều có mưu đồ chính trị như vậy. Một số không nhỏ muốn thật tình giúp di dân lậu vì tính bác ái, khoan dung, cũng muốn thông cảm và chấp nhận cho di dân lậu được ở lại Mỹ, hợp pháp hóa bằng cách nào đó, có cuộc sống khá hơn cuộc sống lầm than họ có trong xứ sở của họ.
Trực tính nói thẳng
Dân 'Nam Cờ' của ta có đặc tính 'có sao nói dzậy' thật đáng quý tuy nhiều khi thật khó chịu, khác rất xa sự khéo léo, tế nhị, nhiều khi giả dối rõ ràng của đám dân 'em chả dám' Bắc cờ. (Ghi chú để tránh bôi bác: Vũ Linh này là dân... Bắc cờ chính gốc tuy không đi tàu há mồm vào Nam!)
Dân Mỹ cũng là một loại dân... Nam Cờ, thường rất trực tính, không màu mè, rào đón giả dối như dân Âu Châu, nhất là dân... Anh.
Phải nói ngay, hai lần đắc cử của ông Trump phần lớn là do cái trực tính, nói thẳng, bị mất lòng nhiều nhưng lại chiếm được niềm tin của cử tri Mỹ. Dân Mỹ quá nhàm chán với những nói láo coi thường dân của đám chính trị gia 'cổ điển', mở miệng là nói láo và đổ thừa, trong khi với ông Trump, ông ta nói là làm, không cần biết có được ủng hộ, hậu thuẫn gì hay không, thích thì bầu, không thích đừng bầu, có vậy thôi. Trái lại, nhiều khi ông Trump còn làm nhiều chuyện trái tai gai mắt, hay văn vẻ hơn, gọi là 'không phải đạo chính trị' lắm trong mắt khá nhiều người.
Tự do trong lè phè
Kẻ này có một anh bạn, từ Pháp qua sống ở Mỹ, rất mê sống ở Mỹ. Chỉ vì -theo anh ta nói- được tha hồ mặc quần cụt -short- đi đâu cũng được, kể cả ... đi ăn cưới. Kẻ này nhớ bên Pháp, đi xem xi-nê-ma cũng phải ăn mặc chỉnh tề vào rạp hát tối thui chẳng ai nhìn thấy ai. Đi sòng bài phải có áo vét đeo cà vạt, trong khi đi Las Vegas, vào những sòng bạc trong khách sạn sáu bẩy sao, không thấy có tới một người nào như vậy.
Dân Mỹ không bao giờ câu nệ cái bề ngoài đạo mạo giả dối, quần áo lúc nào cũng chỉnh tề tươm tất. Trái lại, thích gì làm nấy, muốn mặc quần áo thế nào chẳng ai để ý.
Thực dụng
Kẻ này nhớ vài năm sau khi mới qua Mỹ đi làm, gặp một ông nhân viên vừa lười vừa dốt không biết phải làm gì. Đi hỏi ý ông xếp, ông này nói tỉnh bơ: sa thải nó -fire him-, hết chuyện. Tôi trợn mắt nhìn, nghĩ lại rồi phản đối ông xếp: thế rồi anh ta làm sao sống? Gia đình ra sao? Ông xếp thản nhiên trả lời "Không có ai sinh ra lười biếng hay cố tình dốt hết. Nếu anh ta lười và dốt thì chỉ vì anh ta làm không đúng việc anh ta giỏi hơn hay thích làm. Sa thải để anh ta tìm ra việc đúng ý đúng người đúng nghề tốt hơn, và công ty có thể mướn người giỏi hơn, tốt cho cả hai bên". Tôi miễn cưỡng sa thải mà mất ngủ mấy đêm.
Hơn một năm sau, bất ngờ một ngày thứ bảy đang ở nhà, có chuông cửa. Mở cửa thấy anh 'lười và dốt' bị tôi sa thải. Anh ta mặt mày tươi rói, hớn hở mang chai rượu lại tặng "Tôi muốn cám ơn anh đã cho tôi dịp may hiếm có, bây giờ tôi đi bán computer làm tiền còn hơn anh bây giờ và rất... happy, lại sắp lên chức! Nếu anh muốn, tôi giới thiệu anh vào làm cùng tôi luôn!"
Chúng ta, và cả dân Âu Châu nói chung hay chỉ trích người Mỹ vô nhân, chỉ biết nhìn những con số kết toán cuối cùng, không bao giờ nghĩ đến những chuyện nhân bản, có lòng trắc ẩn,... Nhưng nghĩ cho cùng, nước Mỹ trở thành đại cường giàu mạnh nhất thế giới không phải ngẫu nhiên mà có lý do thật chính đáng. Chủ trương dùng người đúng chỗ, khiến khả năng phát triển mạnh nhất, có lợi cho tất cả.
Một bài học tôi không bao giờ quên về óc thực tế của người Mỹ. Không có chuyện tình cảm vớ vẩn chẳng lợi cho cả hai bên.
Tự tin tuyệt đối
Nếu có một người luôn luôn tự tin mình mới là người có khả năng, mình mới làm được việc, thì người đó chắc chắn là một anh Mỹ. Dân Mỹ rất tự tin, luôn luôn săn tay áo bắt tay vào việc và luôn luôn tin mình đúng và mình sẽ thành công, ít khi tin người khác có thể làm bằng mình, khoan nói tới làm giỏi hơn mình. Chính khách ra tranh cử luôn luôn vỗ ngực khoe tôi giỏi nhất, không bao giờ giỏi... nhì.
Dân ta đã nếm mùi đó trong cuộc chiến chống xâm lăng của CSBV. Chính phủ Mỹ tự tin, chê ông Diệm và tướng tá Nam VN không có khả năng, không biết làm sao trị được VC. Hãy để cho Mỹ làm hết, bảo đảm sẽ thành công. Ông Diệm không đồng ý sao? Thế thì một là ta rút về hết, hai là ta thay ông Diệm, thế là giải quyết mọi việc.
Trên đây là một số điểm 'khác lạ' căn bản ta cần hiểu về dân Mỹ nếu muốn thích hợp với cuộc sống tại Mỹ.
Ngoài ra, theo ý kiến cá nhân kẻ này, có hai điểm còn nổi bật hơn nhiều, mà lại thật quan trọng, ta cần hiểu rõ hơn. Đó là vai trò của... trẻ con và kiện cáo trên đất Mỹ này. Đó có thể nói lả hai điểm thật độc đáo khiến dân Mỹ này khác hẳn, khác rất xa dân ta.
Giáo dục con cái
Kẻ này về hưu, rảnh hơi, nên mỗi tối thường coi phim, hầu hết là phim Mỹ, vừa để qua thời giờ, vừa muốn có dịp xem cho biết về văn hóa Mỹ.
Điều gây ấn tượng nhất -hay chính xác hơn, gây sốc mạnh nhất- là những cảnh về quan hệ giữa bố mẹ và con cái. Phải nói ngay, trong con mắt của một cụ già nhà quê tị nạn như kẻ này, mấy đứa trẻ con Mỹ, đứa nào cũng đáng cho vài bạt tai vì tội hỗn láo vô cùng với bố mẹ, ông bà. Nếu phim ảnh đưa ra những hình ảnh trung thực của xã hội Mỹ, không phải cảnh các nhà đạo diễn Hồ Ly Vọng sáng tạo ra để gây sốc thu hút khán giả, thì xã hội Mỹ thật là... loạn.
Trẻ con Mỹ, cỡ tuổi 'teen' tức là từ 13 tới 19 -thirteen to nineteen-, đều là các vua con, muốn làm gì thì làm, coi bố mẹ như pha, lễ phép thì nhún vai quay đít bỏ đi, hỗn hơn là chửi thẳng lại bố mẹ. Mà cái đáng nói là bố mẹ luôn luôn bối rối, quỵ luỵ loay hoay xin lỗi mấy ông bà quý tử muốn khô cổ họng luôn. Lúc nào cũng là lỗi bố mẹ, nên cần xin lỗi chối chết. "My fault, I am so sorry". Không xin lỗi thì cũng ... 'please, please' lia lịa.
Trẻ con tị nạn bây giờ đã học được cái 'oai' của trẻ con Mỹ. Con cái coi bố mẹ như cỏ rác, vướng chân, bẩn nhà. Có khi còn cảm thấy tủi hổ vì bố mẹ chỉ là một đám già lú nhà quê đến từ một xứ chậm tiến. Trẻ con tị nạn bây giờ cũng học được câu nói sở trường của trẻ con Mỹ: "Ông bà có công trạng gì với tôi bao giờ đâu? Tôi chỉ là 'hậu quả của tai nạn' ngoài ý muốn của ông bà khi ông bà hứng thú 'vui vẻ' với nhau thôi".
Mà cái sốc kinh hồn hơn nữa là đó chính là cái mà 'văn hóa thức tỉnh' của khối cấp tiến đang cổ võ, khuyến khích tối đa. Khi các nhà trường hô hào 'bảo vệ nhân quyền' của trẻ con bằng cách tôn trọng những ý muốn của chúng về những chuyện động trời như chuyển giới, sex tự do, hút sách thả giàn, phá thai tùy hỷ,... thì hiển nhiên đó là những hiện tượng văn hóa mà kẻ già u mê này không có cách nào hiểu hay chấp nhận được.
Chưa kể cái mâu thuẫn thô bạo nhất: trẻ con chưa ra khỏi lòng mẹ chỉ là cục thịt dư, muốn phá thai, tức là cắt bỏ liệng thùng rác, tùy hỷ. Nhưng vừa chào đời là có 'nhân quyền' mà bố mẹ phải tôn trọng, đội lên đầu ngay.
Vai trò của bố mẹ đã vậy lại còn bị các chính khách cấp tiến ngày một giảm thiểu. Theo cái nhìn 'thức tỉnh' hợp thời trang cấp tiến nhất, bố mẹ do 'tai nạn' sanh ra con, chỉ có bổn phận nuôi ăn nuôi ở cho con thôi, còn việc giáo dục, dạy bảo chúng nên người là trách nhiệm của giáo chức, của thầy cô, của Nhà Nước, để sau này chúng hữu dụng, phục vụ Nhà Nước, phục vụ xã hội. Sách vở của Pol Pot trở nên Thánh Kinh của đạo cấp tiến thức tỉnh Mỹ. Muốn biết giáo dục Mỹ dạy trẻ con như thế nào, chỉ cần nhìn vào hình ảnh 'giáo sư' đại học Nguyễn Thanh Việt với cái bảng 'Đ.M.' khổng lồ thì biết ngay.
Cả triệu dân Việt bỏ nước, bỏ mồ mả ông bà đi tìm tự do mà chỉ học được cái thói tự do ăn bẩn nói tục sao? Mà kinh hoàng nhất là người học được cái văn hóa đó không còn là một đứa trẻ con u mê chưa đủ khôn, mà bao gồm luôn những giáo sư đại học và nhiều lão ông tám chín bó. Với lão ông mà còn bị tẩy não trát trấu trong đầu dễ dàng như vậy thì đám trẻ tị nạn thế hệ hai và ba, nghĩa lý gì? NTViệt với cái bảng Đ.M. là ... chuyện nhỏ, phải không?
Kiện cáo
Trở lại câu chuyện kiện AI, ta thấy một điểm có thể nói quan trọng nhất, tiêu biểu nhất trong văn hóa Mỹ: đó là chuyện... kiện cáo. Phải nói ngay, trên thế giới này, không có xứ nào có nhiều luật sư như ở Mỹ. Chỉ vì cũng chẳng có xứ nào mê kiện cáo như xứ Mỹ này hết.
Việc bố mẹ khởi kiện AI như nêu ra trên có vẻ như xác nhận một số 'thành kiến' quen thuộc về con người Mỹ và văn hóa Mỹ, bao gồm những chủ điểm chẳng mấy tốt như:
- Việc bố mẹ của chú bé này mau mắn kiện AI, xác nhận dân Mỹ có khuynh hướng trốn chạy trách nhiệm của chính mình để tìm cách xỉa tay đổ thừa lên đầu người khác. Luôn luôn là lỗi người khác. Do đó, phải kiện bắt người khác đền bù. Đây là hiện tượng nổi bật rất rõ nét, nhất là trong chính trị Mỹ. Hoàn toàn trái ngược với văn hóa Nhật chẳng hạn, chuyện gì cũng là trách nhiệm của chính mình.
- Đặc biệt là trong trường hợp này, bố mẹ đã hoàn toàn bỏ qua trách nhiệm của các bậc sinh thành là dạy dỗ con cái. Trong khi ông con chia sẻ những buồn phiền cả ngày, cả tháng với AI thì bố mẹ lại chẳng biết gì về những khó khăn của con, đưa đến khủng hoảng tinh thần, chán sống, tự tử. Không phải lỗi bố mẹ đâu mà là lỗi của AI xúi bậy.
- Việc thưa kiện được bố mẹ khẳng định không phải vì nhu cầu tài chánh -dĩ nhiên- tuy AI là đại công ty có giá thị trường là 4.000 tỷ đô, một trong những đại công ty lớn nhất thế giới. Thực tế là nếu thắng, bố mẹ sẽ được chút tiền, làm như thể tiền là thuốc có phép màu xóa hết đau buồn con chết. Trong văn hóa Mỹ, dường như tiền là tất cả, là mục tiêu, là chìa khóa mở tất cả các cửa, là viên thuốc thần trị mọi bệnh, nhất là các bệnh tinh thần.
Nhận xét
Đăng nhận xét