Việt Nam ơi, vấn đề đang nằm ở hiện tại!

Việt Nam ơi, vấn đề đang nằm ở hiện tại!

Carl Robinson

Binh Thanh biên dịch

Lời giới thiệu: Một bài viết rất hay của ký giả Carl Robinson về "khép lại quá khứ" và "hướng về tương lai" của Tô Lâm.

Carl Robinson là một ký giả kỳ cựu từng sống và làm việc 11 năm cho Associated Press tại Sài Gòn, trước 1975. Từ năm 1995, ông vẫn thường xuyên trở lại Việt Nam và tiếp tục theo dõi, viết về đất nước và con người Việt Nam. (Thanh Binh)

Hãy quên quá khứ đi. Hãy quên cả tương lai đi. Chúng ta đều biết chuyện gì đang diễn ra ngay lúc này.

Tuần này, ông Tô Lâm đã đến Hoa Kỳ và lặp lại một thông điệp quen thuộc: "khép lại quá khứ" và "hướng tới tương lai". Đó là chiêu bài tiếp thị cho Nghị quyết 23 - chiến lược mới dành cho cộng đồng người Việt hải ngoại, được bọc trong chiếc áo "đổi mới đất nước". Nhưng vấn đề thực sự không nằm ở quá khứ hay tương lai. Nó nằm ở hiện tại, và bất cứ ai trở về Việt Nam đều cảm nhận rõ ràng về thực tại đó.

Bất kỳ ai trở về Việt Nam - dù là người Việt hải ngoại, khách du lịch hay doanh nhân nước ngoài - đều nhanh chóng nhận ra một điều: đất nước đang bị siết chặt kiểm soát chứ không hề nới lỏng. Mô hình nhà nước công an trị không phải là một cách nói hình tượng; mà đó chính là cơ chế vận hành thực tế. Bạn cảm nhận được điều đó tại sân bay, trong khách sạn, qua các thủ tục giấy tờ, hay trong những cuộc trò chuyện bâng quơ khi quan sát xung quanh. Nó hiện hữu trong các khoản phạt giao thông, giấy triệu tập, những buổi "làm việc" với cơ quan chức năng, những lời cảnh cáo và cả sự tự kiểm duyệt âm thầm. Bạn cảm nhận được điều đó qua cách mọi người hạ thấp giọng khi nhắc đến chuyện chính trị, nhưng lại không hề e ngại khi phàn nàn về lực lượng công an.

Và bạn có thể thấy điều đó qua các con số: Điều 331 về tội "lợi dụng các quyền tự do dân chủ"; Điều 117 về tội tàng trữ, phát tán "tài liệu chống phá nhà nước". Người ta bị bỏ tù vì các bài đăng trên Facebook, vì những PDF, vì những nội dung châm biếm, các công trình nghiên cứu, hay thậm chí là vì những tin nhắn riêng tư. Hàng ngày, người dân bị triệu tập đến các buổi "làm việc" chỉ vì muốn kiến nghị chính quyền về vấn đề thu hồi đất đai hoặc các vụ bê bối tham nhũng của ngân hàng. Những vụ bắt giữ diễn ra liên tục ở mọi cấp bậc trong Đảng. Một bầu không khí chính trị ngày càng trở nên ngột ngạt và nặng nề hơn theo từng tháng.

Vậy mà ông [Tô Lâm] lại muốn các nhà đầu tư - cùng giới công nghệ và đủ loại "chuyên gia" khác - quay trở lại môi trường này sao?

Những gì đang diễn ra hiện nay hoàn toàn không giống với những lời quảng bá về một "kỷ nguyên mới". Chẳng có gì giống với sự lạc quan thường thấy trong các thị trường mới nổi. Và cũng chẳng có gì ăn nhập với những tập tài liệu giới thiệu đầu tư hào nhoáng kia cả.

Việt Nam ngày nay không phải là quá khứ mà người ta vẫn thường tranh cãi, cũng chẳng phải là tương lai mà các quan chức hứa hẹn. Đó là một thực tại mâu thuẫn với cả quá khứ lẫn tương lai - một thực tại mà ai cũng nhận thấy ngay khi vừa đặt chân xuống sân bay Tân Sơn Nhất.

Vì vậy, khi ông Tô Lâm nói hãy "gác lại quá khứ" và "hướng tới tương lai", câu hỏi hiển nhiên được đặt ra - nhưng lại là điều ông ta chưa bao giờ giải đáp - chính là: Còn hiện tại thì sao?

Việt Nam không cần ai phải khép lại quá khứ hay vẽ ra viễn cảnh tương lai. Đất nước cần những người dám nhìn thẳng vào những gì đang diễn ra ngay lúc này.

Carl Robinson

Binh Thanh biên dịch