Mỹ mở điều tra mới, báo hiệu khả năng tước quy chế tối huệ quốc của Trung Quốc?

Mỹ mở điều tra mới, báo hiệu khả năng tước quy chế tối huệ quốc của Trung Quốc?

Lâm Yến

27/02/2026

Thứ Năm (26/2), Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ (USITC) trực thuộc Bộ Thương mại Hoa Kỳ thông báo chính thức khởi động một cuộc điều tra nhằm nghiên cứu “tác động đối với kinh tế Mỹ nếu hủy bỏ quy chế Quan hệ Thương mại Bình thường Vĩnh viễn với Trung Quốc” (thường gọi là quy chế tối huệ quốc).

Mỹ mở điều tra mới, báo hiệu khả năng tước quy chế tối huệ quốc của Trung Quốc? (Ảnh: rawf8/Shutterstocks)

Theo tuyên bố của USITC, cuộc điều tra sẽ đánh giá trong vòng 6 năm tới, việc hủy bỏ quy chế “Quan hệ Thương mại Bình thường Vĩnh viễn” (Permanent Normal Trade Relations – PNTR) đối với toàn bộ hàng hóa Trung Quốc sẽ ảnh hưởng như thế nào đến kinh tế Mỹ, các ngành công nghiệp và nguồn cung sản phẩm.

Cuộc điều tra mang mã số 332-609, được USITC tiến hành theo yêu cầu của Ủy ban Phân bổ Ngân sách Hạ viện trong Đạo luật phân bổ ngân sách tài khóa 2026 cho Thương mại, Tư pháp, Khoa học, Năng lượng và Phát triển nguồn nước cùng Nội vụ và Môi trường. USITC dự kiến công bố báo cáo điều tra trước ngày 21/8.

Tổng thống Donald Trump dự kiến thăm Trung Quốc vào cuối tháng 3 đến đầu tháng 4. Dù cuộc điều tra được công bố hôm thứ Năm thuộc phạm vi yêu cầu pháp lý, song liệu nó có trở thành một chủ đề mới tại hội nghị thượng đỉnh Mỹ–Trung hay tác động đến quan hệ song phương vẫn còn phải chờ xem.

“Quan hệ Thương mại Bình thường Vĩnh viễn” là gì?

Năm 2000, Quốc hội Mỹ thông qua đạo luật trao cho Trung Quốc quy chế Quan hệ Thương mại Bình thường Vĩnh viễn, xóa bỏ trở ngại lớn cuối cùng để Trung Quốc gia nhập WTO vào năm 2001.

Đối với hầu hết các thành viên WTO, bao gồm Trung Quốc, Mỹ áp dụng chế độ thương mại tiêu chuẩn (tối huệ quốc – MFN), nghĩa là hàng hóa Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ được hưởng mức thuế thấp tương tự các quốc gia khác (trung bình khoảng 3%–4%), thay vì mức thuế “Cột 2” cao hơn nhiều, có thể lên tới 40%–60%.

Khi đó, Mỹ kỳ vọng Trung Quốc sẽ hội nhập vào hệ thống thương mại toàn cầu và tiến tới thị trường hóa. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, ngày càng nhiều chính khách Mỹ từng ủng hộ việc Trung Quốc gia nhập WTO cho rằng thiện chí năm xưa đã dẫn đến tình trạng suy giảm sản xuất trong nước, thâm hụt thương mại gia tăng, đánh cắp sở hữu trí tuệ… và nhiều lần đề xuất dự luật hủy bỏ PNTR đối với Trung Quốc.

Nếu hủy bỏ PNTR với Trung Quốc sẽ xảy ra điều gì?

Điều này đồng nghĩa toàn bộ hàng hóa Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ sẽ mất ưu đãi thuế thấp, thuế suất có thể tăng mạnh (từ mức hiện tại khoảng 3,5% lên hơn 40%, thậm chí cộng thêm các mức thuế theo Điều 301 hiện hành).

Hệ quả có thể là giá hàng Trung Quốc tại Mỹ tăng cao, chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Mỹ tại Trung Quốc phải tái cơ cấu hoặc dịch chuyển, các công ty Mỹ chuyển sang nguồn thay thế như Việt Nam, Ấn Độ, Mexico… hoặc đưa sản xuất trở lại nội địa. Tuy nhiên, động thái này cũng có thể khiến Bắc Kinh trả đũa.

Đáng chú ý, cuộc điều tra lần này của USITC chỉ mang tính điều tra thực tế, không phải quyết định trực tiếp việc hủy bỏ, mà nhằm cung cấp báo cáo đánh giá khách quan về tác động kinh tế.

Dù chưa phải hành động ngay lập tức, nhưng cuộc điều tra có thể mở đường cho các quyết định lập pháp hoặc hành pháp trong tương lai. Nếu báo cáo cho thấy tác động tiêu cực quá lớn, tiến trình hủy bỏ PNTR có thể chậm lại; nếu tác động được đánh giá là có thể kiểm soát hoặc tích cực (ví dụ giảm phụ thuộc vào Trung Quốc), tiến trình này có thể được đẩy nhanh.

Đây được xem là một tín hiệu quan trọng cho thấy chính sách thương mại của Mỹ đối với Trung Quốc có thể bước vào giai đoạn cứng rắn hơn. Nếu được thúc đẩy, đây sẽ là thay đổi mang tính cấu trúc lớn nhất trong quan hệ thương mại Mỹ–Trung kể từ khi Trung Quốc gia nhập WTO năm 2001, với tác động lan rộng tới chuỗi cung ứng toàn cầu và giá cả.

Phía Trung Quốc đã nhiều lần cảnh báo rằng nếu Mỹ thúc đẩy bước đi này, họ sẽ áp dụng “các biện pháp cần thiết” để đáp trả.

Theo Epoch Times

Nguồn trithucvn2.net.