Nhật Ký Yêu Nước : "Liêm chính 100%" và nghệ thuật nói dối của một hệ thống

Nhật Ký Yêu Nước
Liêm chính 100%" và nghệ thuật nói dối của một hệ thống

Nhà văn Nguyễn Khải – người từng thấu hiểu sâu sắc bản chất của bộ máy này – đã để lại một nhận định lạnh gáy: "Người cộng sản nói dối lem lẻm, nói dối lì lợm, nói dối không bao giờ biết xấu hổ và không hề run sợ. Người dân vì muốn sống còn đành phải nói dối theo". Lời khẳng định "100% CSGT không nhận hối lộ" của giới chức hiện nay chính là minh chứng hùng hồn nhất cho sự "lì lợm" đến mức cực đoan của cái sự nói dối ấy.

Công thức "100%": Khi con số trở thành vũ khí

Làm sao để một hệ thống vốn dĩ bị dư luận râm ran về nạn "bánh mì", "xử lý nhanh", "bồi dưỡng"... lại có thể mạnh miệng tuyên bố con số 100% trong sạch? Câu trả lời không nằm ở sự thay đổi bản chất, mà nằm ở sự "tiêu chuẩn hóa" khái niệm.

Họ dùng toán học để đối phó với thực tế. Nếu không bắt được quả tang, không có băng ghi âm, không có dấu vân tay trên xấp tiền mặt, thì về mặt lý thuyết, "hối lộ" không tồn tại. Lời tuyên bố 100% ấy không dành cho người dân – những người ngày ngày đối diện với thực tế trên đường phố – mà dành cho các bản báo cáo, dành cho những thủ tục hành chính, và dành cho việc xây dựng một bức tường "ngoại phạm tập thể". Đó là thứ nói dối không cần run sợ, vì họ nắm quyền định nghĩa đâu là sự thật.

Người dân: Từ nạn nhân đến những "kẻ nói dối" bắt buộc

Như Nguyễn Khải đã chỉ ra, bi kịch không chỉ dừng lại ở kẻ nói dối, mà còn ở cách hệ thống ép cả xã hội phải "nói dối theo" để được tồn tại.

Khi một người đi đường bị chặn lại, dù biết rõ luật, nhưng để tiết kiệm thời gian hoặc tránh những phiền toái vô tận từ biên bản, họ phải chọn cách "thỏa thuận". Rồi khi được hỏi, họ lại phải gật đầu "không có tiêu cực". Họ nói dối để được yên ổn, nói dối để bảo vệ chén cơm của chính mình trước sự áp chế của bộ máy. Đó là sự "lây lan" của cái sự lì lợm – khi kẻ cầm quyền ép dân phải cùng mình diễn chung một vở kịch rằng "xã hội ta trong sạch lắm".

Sự "lì lợm" trước ống kính lịch sử

Tại sao họ có thể nói dối "không bao giờ biết xấu hổ"? Bởi vì họ biết rằng, trong một hệ thống mà quyền lực được tập trung tuyệt đối, sự thật không nằm ở những gì xảy ra ngoài đường, mà nằm ở văn bản được đóng dấu đỏ. Nếu văn bản nói 100% trong sạch, thì mọi video clip, mọi tiếng kêu oan của người dân chỉ là "thế lực thù địch" hoặc "thông tin xuyên tạc".

Sự lì lợm này đã đạt đến cảnh giới "chân lý không cần sự thật". Họ thách thức dư luận bằng những con số vô nghĩa, biến các quy tắc đạo đức trở thành trò đùa dưới những tấm bảng báo cáo thành tích.

Lời của Nguyễn Khải không chỉ là một nhận xét văn học, mà là một bản cáo trạng về một xã hội bị giam cầm trong những lời nói dối được định chế hóa. Khi một chế độ tuyên bố "100% trong sạch" trong khi người dân vẫn phải lén lút kẹp tiền vào sổ tay để được "xử lý nhanh", thì đó không phải là sự liêm chính. Đó là sự sụp đổ hoàn toàn về niềm tin và đạo đức.

Đúng như Nguyễn Khải đã viết, chúng ta đang sống trong một vở kịch mà kẻ cầm quyền nói dối để giữ lấy ngai vàng, còn người dân nói dối để giữ lấy mạng sống. Một sự "bình đẳng" đáng buồn, nơi mà sự thật là thứ xa xỉ nhất bị vứt bỏ bên lề đường, cùng với những tờ tiền mặt trao tay.

Nguồn FB Nhật Ký Yêu Nước