Chính trường Mỹ đang sôi động khác thường vì những vụ vẽ lại bản đồ bầu cử hạ viện tại nhiều tiểu bang. Hạ viện từ ngày TT Johnson ra luật Voting Rights Act nhắm mang lại cho khối dân da đen tiếng nói mạnh hơn trong chính trị, đã đưa đến tình trạng hiện nay mà Tối Cao Pháp Viện liên bang mới phán là vi phạm Hiến Pháp vì nhiều bản đồ bầu cử được vẽ để giúp dân da đen có nhiều dân biểu hơn, hay thực tế mà nói, giúp đảng DC có nhiều ghế hơn trong hạ viện.
Theo TCPV liên bang, đây là vi phạm Hiến Pháp vì bản đồ bầu cử hiển nhiên dựa trên chủng tộc của cử tri, nghĩa là phân biệt cử tri dựa trên màu da, là điều Hiến Pháp cấm kỵ. Vì sợ khối da đen sau những vụ nổi loạn đẫm máu của những năm Kennedy-Johnson, nên từ đó tới nay không ai dám hó hé phản đối. Đưa đến tình trạng bất công thô bạo với đảng CH. Chẳng hạn như trong vùng đông bắc Mỹ gọi là vùng New England, trong 7 tiểu bang, đảng CH không có được tới một dân biểu cho dù số cử tri CH trung bình là trong khoảng từ 30% tới 50% dân số. Zero dân biểu CH với hơn 15 triệu dân.
Năm nay, dưới áp lực của TT Trump, nhiều tiểu bang CH mới dám ra tay, vẽ lại bản đồ bầu cử cho công bằng hơn và hợp Hiến, loại bỏ những đơn vị bầu cử được vẽ để giúp khối da đen có ghế trong hạ viện, giúp đảng DC có thêm ghế trong khi loại đảng CH. Tuy nhiên, hiện nay, việc làm này chỉ có thể thực hiện được trong các tiểu bang bảo thủ CH, sẽ đưa đến tình trạng thêm ít ghế CH, giảm ít ghế DC trong hạ viện qua các tiểu bang bảo thủ miền nam. Khối thiểu số CH trong các tiểu bang xanh lè như Cali, New York, Illinois, các tiểu bang đông bắc, CH vẫn chịu thua không làm gì được, tiếng nói vẫn bị trấn át.
Cuối năm nay, Mỹ sẽ có cuộc bầu quốc hội gọi là 'giữa mùa' -midterm-, nghĩa là giữa hai cuộc bầu tổng thống. Cuộc bầu giữa mùa sẽ bầu lại toàn thể hạ viện, trong khi trên nguyên tắc, bầu lại 1/3 thượng viện, tuy trên thực tế, số thượng nghị sĩ được bầu lại thay đổi tùy năm.
Kết quả ra sao dĩ nhiên, chẳng ai biết trước được. Đây là xứ Mỹ, không phải là xứ đỉnh cao Trường Sơn khi mà kết quả tất cả các cuộc bầu cử mọi người đều có thể biết trước cả mấy chục năm.
Bài học lịch sử
Mỹ có thông lệ từ rất lâu là bình thường, khi có cuộc bầu TT, thì đảng của TT đắc cử luôn luôn chiếm đa số tại cả hai viện. Để rồi trong cuộc bầu giữa mùa hai năm sau đó, đảng đó sẽ thảm bại, mất thế đa số trong cả hai viện. Hai TT Clinton và Obama đã đi vào lịch sử với những thảm bại lớn nhất:
- Cuối năm 1994, đảng DC dưới Clinton mất 54 ghế hạ viện và 8 ghế thượng viện;
- Cuối năm 2010, đảng DC dưới Obama mất 63 ghế hạ viện và 6 ghế thượng viện.
Lý do nói chung là trong hai năm đầu, các TT có lưỡng viện trong tay nên thường lợi dụng cơ hội, tung ra những luật khá cực đoan, nhiều khi không được quần chúng ủng hộ, như Clinton đại bại năm 1994 vì kế hoạch cải tổ y tế do bà Hillary tung ra, rồi Obama cũng thảm bại sau khi tung ra Obamacare đầu năm 2010.
Tuy nhiên, cũng phải nói, lâu lâu cũng có biệt lệ, như đảng CH dưới Bush con thắng lớn, chiếm đa số tại cả hạ viện và thượng viện trong cuộc bầu giữa mùa đầu tiên của ông năm 2002. Biệt lệ này xẩy ra ngay sau khi Bin Laden đánh Mỹ vào ngày 9-11 năm 2001. Tinh thần yêu nước đã khích động mạnh hậu thuẫn của TT Bush khi ông đánh Afghanistan và Taliban.
Hậu quả
Nhiều người coi thường các cuộc bầu giữa mùa, đặc biệt là cử tri Mỹ khi thông thường ít người tham gia đi bầu giữa mùa hơn những cuộc bầu TT. Tuy nhiên, các cuộc bầu giữa mùa lại có hậu quả hết sức quan trọng, nhưng lại quan trọng dưới khía cạnh tiêu cực nhất: trên căn bản, dưới thể chế chính trị 'tam quyền phân lập' của Mỹ, hành pháp và lập pháp thường có vai trò đối nghịch, hay ít nhất cạnh tranh, tranh đoạt quyền hành lẫn nhau; trong khi hai đảng đối lập dĩ nhiên luôn luôn chống nhau nên nếu Tòa Bạch Ốc và Điện Capitol của quốc hội do hai đảng khác nắm quyền thì thực tế là chính trường Mỹ hoàn toàn tê liệt, chẳng còn làm gì đáng kể được nữa, vì mất đồng thuận chính trị.
Ở đây, cũng phải nói ngay, dân Mỹ ít đi bầu giữa mùa hơn, vì nhiều người không hồ hởi đi bầu nhiều lần, nhất là mỗi lần đi bầu, thường phải xếp hàng cả mấy tiếng đồng hồ.
Trường hợp năm nay
Tuy nhiên cuộc bầu cuối mùa năm nay sẽ mang ý nghĩa đặc biệt, thật quan trọng, với những hậu quả lớn vô vàn, mà cả hai chính đảng phải tranh đấu sống chết.
Dĩ nhiên hiện nay, Mỹ đang dính nặng vào chiến tranh đánh Iran, do đó, quan điểm của dân Mỹ cuối năm nay khi có cuộc bầu giữa mùa, chưa ai biết chắc được vì sẽ tùy thuộc rất nhiều vào cuộc chiến. Nếu Trump đại thắng, đạt được thỏa hiệp đình chiến bắt Iran phải từ bỏ mọi kế hoạch về vũ khí nguyên tử, cũng như chấm dứt cảnh làm tay sai cho mộng đế quốc của Trung Cộng, thì rất có thể, Trump sẽ lập lại được thành quả biệt lệ của Bush con, tuy bảo đảm phe DC sẽ vặn vẹo thành một thảm bại lớn của Trump, một 'chiến thắng ngọt ngào' của Iran, không khác gì trận Mậu Thân được vặn vẹo thành đại thắng của VC. Ngược lại, nếu Trump thất bại, cuộc chiến tới đó vẫn dây dưa, hay bị quốc hội bắt phải chấm dứt, rút về trong khi không đạt được kết quả đáng kể nào, thì đảng CH sẽ đi theo vết xe đổ của đảng DC thời Clinton và Obama, mất thế đa số ít nhất tại một viện nếu không phải cả hai viện luôn.
Mất thế đa số này không khó lắm khi CH chỉ có đa số với vài ghế trong thượng viện cũng như hạ viện. CH mất 3-4 ghế trong thượng viện hay 3-4 ghế trong hạ viện là CH... tiêu diêu miền cực lạc ngay.
Trong mục đích 'bàn ra', ta tạm gác qua chiến tranh Iran để xem nhiệm kỳ này của Trump có những điểm được hay mất hậu thuẫn nào. Và cuộc bầu giữa mùa có thể có kết quả như thế nào.
Trước hết, phải nói ngay, cuộc bầu giữa mùa cuối năm nay sẽ có những hậu quả thật lớn và lâu dài. TT Trump trong thời gian hai năm qua, đã năng động hơn tất cả các TT tiền nhiệm trong lịch sử chính trị Mỹ. TT Trump đã làm rất nhiều chuyện lớn, để lại dấu ấn lớn cũng như gây tranh cãi còn lớn hơn nữa.
TT Trump đã làm nhiều việc gây thay đổi lớn:
Thứ nhất: phát động mạnh kế hoạch truy lùng và trục xuất di dân lậu. Đây là việc ông hô hào mạnh khi vận động tranh cử và đắc cử nhờ đó. Nghĩa là được hậu thuẫn mạnh trong vấn đề này và đã làm đúng như hứa hẹn. Tuy nhiên, ông đã quá mạnh tay, đưa đến nhiều chống đối nhất là sau khi đã có hai công dân Mỹ bị bắn chết, bất kể trong trường hợp nào, chống đối ngay từ phía những người ủng hộ việc kiểm soát di dân lậu, nhưng có khuynh hướng ôn hòa hơn. Do đó, phải thẳng thắn nhìn nhận không ai biết đa số dân Mỹ nói chung ủng hộ hay dè dặt hơn đối với chính sách di dân của TT Trump. Thăm dò dư luận mới nhất của cơ quan thăm dò dư luận MacLaughlin cho thấy 52% ủng hộ chính sách di dân của TT Trump và 40% chống đối.
Thứ nhì: phát động kế hoạch thanh lọc guồng máy Nhà Nước, khi sa thải cả ngàn công chức liên bang, cũng như vạch trần những ăn cắp/gian lận/phí phạm trợ cấp bạc tỷ đô. Ngay trong lúc vận động tranh cử, ông Trump cũng đã không giấu diếm gì kế hoạch này, tuy nhiên, chẳng ai đoán được tầm vóc lớn nhỏ thế nào trong kế hoạch này của ông. Khi ông ra tay, thì không ít người đã ngạc nhiên về các biện pháp khá lớn, sa thải khá nhiều công chức khui ra cả tỷ tiền bị mất hay phung phí. Đây cũng là việc gây tranh cãi lớn, ủng hộ hay chống đối lung tung, nên cũng khó biết được phản ứng của đa số dân Mỹ sẽ như thế nào trong cuộc bầu giữa mùa tới.
Hậu quả thắng thua
Nếu đảng CH thắng, tiếp tục nắm thế đa số trong cả hai viện -rất khó- thì TT Trump phải nói sẽ không gặp khó khăn nào trong việc tiếp tục các chính sách của ông. Đặc biệt là tiếp tục truy lùng và trục xuất di dân lậu, bất kể những cản trở từ phía các quan tòa cấp tiến nhí. Và ông cũng có thể tiếp tục hay ít nhất duy trì những cắt giảm hành chánh, cắt giảm công chức, cắt giảm các luật lệ và thủ tục hành chánh nặng nề, rườm rà, cắt ngắn cánh tay quá dài của Nhà Nước. Ông cũng có thể tiếp tục truy lùng các tham nhũng, gian trá, lạm dụng hay thậm chí ăn cắp tiền trợ cấp của liên bang, đủ loại khắp nơi. Tiếp tục chính sách thuế quan bả vê kinh tế Mỹ, chống khai thác vắt sữa của cả thế giới, đánh Iran và cản Trung Cộng.
Thành thật mà nói, đó chính là ước vọng của không ít người lo cho nước Mỹ, trong đó có chính kẻ này.
Tuy nhiên, ước vọng nhiều khi không đi đôi với thực tế. Và thực tế mà nói, có nhiều triển vọng đảng CH sẽ mất ít nhất một viện. Bất kể thắng hay thua một viện nào, thì TT Trump cũng sẽ gặp khó khăn lớn, nhất là trong tình trạng phân hóa chính trị tới độ vô lý hiện nay: chống Trump bằng mọi giá, mù quáng nhất.
Năm nay, việc thắng thua của đảng CH trong quốc hội còn mang nhiều hậu quả lớn hơn xa những bầu bán giữa mùa của Clinton và Obama.
Viễn tượng mà nhiều chuyên gia dự đoán là đảng CH sẽ mất thế đa số trong hạ viện nhưng lại giữ được đa số trong thượng viện. Lý luận này dựa trên căn bản hạ viện dễ chao đảo hơn thượng viện khi các thượng nghị sĩ thường có ghế vững chắc hơn các dân biểu.
CH mất hạ viện
Trên căn bản đặt giả thuyết để bàn ra, ta cứ dự đoán xem nếu CH mất hạ viện thì sao.
Trong tình trạng phân hóa chính trị cùng cực hiện nay, tất cả các chuyên gia chính trị Mỹ đều nhìn thấy rõ nếu đảng DC chiếm được thế đa số trong hạ viện, việc đầu tiên họ sẽ làm là... đàn hặc TT Trump, bất cần biết vì lý do gì và hậu quả như thế nào. Lý do và bằng chứng chưa bao giờ quan trọng đối với đảng DC chống Trump. Họ đã đàn hặc TT Trump hai lần trong nhiệm kỳ đầu, cả hai lần chẳng cần lý do chính đáng hay bằng chứng cụ thể nào, mà chỉ dựa trên thế đa số, mà theo quy luật của hạ viện, trên 50% là đủ để làm bất cứ chuyện gì hay đề nghị bất cứ dự luật nào.
Kết quả sẽ chẳng đi đến đâu vì chẳng một ai nghĩ sẽ có đủ túc số trong thượng viện để truất phế Trump, nhưng phe DC bất cần biết vì họ chỉ muốn hạ nhục Trump, để Trump mang tiếng là TT bị đàn hặc liên tục, nhiều nhất trong lịch sử chính trị Mỹ. Cái lạ là đảng DC không bao giờ nghĩ tổng thống bị nhục là cả nước bị nhục, nên cứ thế mà đàn hặc cho ta thôi.
Trên thực tế, việc đàn hặc chỉ là một thứ tuyên cáo chính trị của đảng đối lập DC không hơn không kém, chỉ vì thù ghét cá nhân Trump, mắc bệnh TDS.
Đàn hặc tổng thống là một biện pháp được các Cha Già Sáng Lập nước Mỹ đặt ra để cản hay trừng phạt một tổng thống, không cho ông này làm những chuyện quá tai hại cho nước Mỹ như phản quốc, lạm quyền để tham nhũng,... Đàn hặc trước đây là một biện pháp cùng cực rất khó thực hiện, nhưng bây giờ đã trở thành một công cụ thật dễ mang ra dùng để đánh tổng thống đối lập. Mà lại chẳng đi đến đâu, chỉ khiến Trump mang tai tiếng chứ chẳng ảnh hưởng gì đến quyền lợi của nước và dân Mỹ.
CH giữ thượng viện
Đây là việc phần lớn các chuyên gia dự đoán sẽ xẩy ra. Nếu đúng, chuyện gì sẽ xẩy ra?
Phải nói ngay việc CH giữ thế đa số tại thượng viện để tiếp tục hậu thuẫn TT Trump trong hai năm còn lại, có những hậu quả lớn hơn xa việc đàn hặc Trump, là chuyện chỉ có ý nghĩa và hậu quả trên cá nhân ông Trump thôi.
Thứ nhất: thượng viện là cơ quan có nhiều quyền về đối ngoại và quốc phòng cũng như có quyền kiểm soát tổng thống hơn xa hạ viện. Nếu lọt vào tay phe đối lập DC, chính sách đánh Iran, cản Trung Cộng, tăng thuế quan,... của TT Trump sẽ gặp khó khăn lớn mà TT Trump khó vượt qua.
Thứ nhì: thượng viện cũng là cơ quan phê chuẩn các thẩm phán Tối Cao Pháp Viện. Cái 'đại nhức răng' cho phe DC là nếu CH giữ được thượng viện, TT Trump có thể có dịp bổ nhiệm tới thêm 2 hay 3 thẩm phán nữa, nghĩa là trong 9 thẩm phán TCPV, một mình Trump đã bổ nhiệm tới 5 hay 6 rồi. Đó sẽ là kỷ lục cá nhân đi vào lịch sử. Nhưng quan trọng hơn xa chuyện kỷ lục, là việc TCPV sẽ được phe bảo thủ kiểm soát trọn vẹn qua các thẩm phán do Trump bổ nhiệm, kiểm soát trong một thời gian rất lâu, có thể 20-30 năm là ít. Và kết quả cụ thể sẽ là việc hướng đi lâu dài của nước Mỹ, sẽ được vẽ ra cho cả một hai thế hệ tới.
Thực tế chính trị Mỹ, trong lâu dài, kiểm soát được TCPV quan trọng hơn xa việc kiểm soát quốc hội hay ngay cả Tòa Bạch Ốc. TCPV là tiếng nói quyết định cuối cùng cho mọi luật, mọi chính sách, về lâu về dài. Vì các thẩm phán TCPV đều có nhiệm kỳ vĩnh viễn tới khi tự ý từ chức hay qua đời. Và nếu được bổ nhiệm ở tuổi 40-50, họ sẽ ngồi ghế và có quyền quyết định trong 20-30 năm tới. Hậu quả cụ thể của việc CH giữ thế đa số trong thượng viện sẽ là việc TT Trump có thể bổ nhiệm tới 2/3 thẩm phán TCPV và khối này sẽ 'cai trị' Mỹ trong vòng 2-3 chục năm tới. Một ác mộng kinh hoàng có thể khiến nhiều ông bà DC đứng tim chết tại chỗ. Con đường đi vào thế giới xã nghĩa mộng tưởng bị đóng cửa vĩnh viễn. Chẳng những khối bảo thủ tôn trọng Hiến Pháp một cách tuyệt đối, kiểm soát TCPV trong mấy chục năm tới, mà cái khối này lại là các người do hung thần Trump bổ nhiệm, còn gì 'kinh hoàng' hơn?
Cả hai việc từ đàn hạc Trump tới kiểm soát Tối Cao Pháp Viện, chắc chắn sẽ là đề tài tranh cử lớn và quan trọng nhất. Phe CH sẽ quảng bá 'thời vàng son của 30 năm bảo thủ', trong khi phe DC sẽ hù dọa '30 năm thống trị của MAGA' và cơ hội diệt Trump.
Đại họa
Trường hợp đại họa cho TT Trump -và cho cả nước Mỹ- là khi CH mất cả thượng viện lẫn hạ viện.
Dĩ nhiên, hạ viện sẽ đàn hạc ngay như đã bàn nhưng rồi cũng chẳng đi đến đâu vì phe DC có chiếm được đa số kiểm soát thượng viện, cũng vẫn không túc số truất phế Trump.
DC chiếm được thượng viện sẽ là cản trở lớn trong mọi chính sách của TT Trump. Không bổ nhiệm nội các hay các quan tòa hay các cộng sự viên cao cấp được. Việc bổ nhiệm thẩm phán vào TCPV trong hai năm tới nếu có vị nào từ chức hay qua đời, sẽ rất khó khăn, nếu không chọn người tương đối ít bảo thủ có thể được phe DC chấp nhận, thì có thể sẽ đi đến bế tắc lâu dài. Có thể cuộc chiến đánh Iran sẽ bị chặn ngang. Thuế quan sẽ đứng khựng. Chính sách di dân sẽ bị giới hạn mạnh.
Nói chung, chính trường phân hóa hơn bao giờ hết, và sẽ hoàn toàn tê liệt, không có luật lớn nào hay biện pháp lớn nào được thực hiện. Cả hai phe ngồi chờ bầu cử TT năm 2028. trong ý định tránh độc tài độc quyền, các Cha Già Lập Quốc đã đẻ ra một tình trạng chính quyền hoàn toàn tê liệt chẳng còn làm được gì và chẳng ai biết chính khách được bầu để làm cái chi chi.
Nhìn vào những hậu quả trên, ta hiểu rõ hơn ý nghĩa cuộc chiến vẽ lại các đơn vị bầu cử năm nay, với ảnh hưởng trực tiếp trên việc đảng nào thực sự nắm quyền. Và cho đến nay, đảng CH đang đại thắng.
Những việc làm phe đảng quá đáng để kiếm ghế trong hạ viện của đảng DC trong suốt 60 năm qua, từ thời TT Johnson, và gần đây hơn, tại Virginia, mà không 'đáp lễ' thì đảng CH xứng đáng ... 'mồ yên mả đẹp'.
DĐTC Vũ Linh
Nhận xét
Đăng nhận xét