Ai đã cứu “cô bé Napalm“ Kim Phúc

Ai đã cứu “cô bé Napalm“ Kim Phúc

Dinh Tue

Lịch sử đôi khi rất công bằng với những khoảnh khắc được ghi lại. Nhưng lại vô cùng bạc bẽo với những con người không có mặt trong khuôn hình.

Bức ảnh “Em bé Napalm” năm 1972 của Nick Út là một trong những bức ảnh nổi tiếng nhất thế kỷ 20. Nó làm cả thế giới bàng hoàng trước sự tàn khốc của chiến tranh Việt Nam. Nick Út trở thành biểu tượng của báo chí chiến trường, được trao giải Pulitzer danh giá, được ca ngợi suốt hàng chục năm như người không chỉ ghi lại lịch sử mà còn cứu sống cô bé Phan Thị Kim Phúc.

Nhưng càng về sau, khi nhiều nhân chứng lên tiếng, người ta mới thấy phía sau câu chuyện ấy còn có một sự thật khác — một sự thật đầy cay đắng về sự lãng quên.

Theo lời kể của nhà báo Carl Robinson và nhiều tư liệu khác, những người thực sự lao vào cứu Kim Phúc cùng những đứa trẻ bị bom napalm hôm ấy là những người lính Địa phương quân VNCH và dân địa phương tại Trảng Bàng. Chính họ đã dội nước lên thân thể đang cháy bỏng của lũ trẻ. Chính họ đã quấn khăn cho các em. Chính họ đã tìm xe ba bánh chở các em vào Sài Gòn cấp cứu giữa khói lửa và hỗn loạn.

Họ không chụp ảnh.

Họ không xuất hiện trên báo chí quốc tế.

Và lịch sử cũng gần như không nhớ tên họ.

Trong khi đó, Nick Út — người chụp được khoảnh khắc định mệnh ấy — lại bước vào ánh hào quang của thế giới. Sau khi chụp xong tấm ảnh, theo lời Carl Robinson, ông gần như biến mất khỏi toàn bộ hành trình sau đó của Kim Phúc. Chính Robinson cùng Tom Fox mới là những người đi tìm cô bé trong các bệnh viện, viết tiếp câu chuyện của em, kết nối sự giúp đỡ quốc tế cho gia đình em.

Nhưng rồi thời gian trôi qua, thế giới chỉ còn nhớ đến một cái tên: Nick Út.

Đó có lẽ là sự may mắn lớn nhất của một người làm báo: được đứng đúng nơi mà lịch sử bùng nổ trong một phần nghìn giây. Chỉ một cú bấm máy đã đưa tên tuổi ông đi vào huyền thoại.

Và cũng chính từ đó, sự bạc bẽo của lịch sử bắt đầu hiện rõ.

Khi Kim Phúc sau này sang Cuba du học, rồi tị nạn cộng sản và trở thành biểu tượng phản chiến toàn cầu tại Canada, ánh đèn truyền thông quốc tế lại tiếp tục chiếu vào Nick Út. Ông xuất hiện cùng Kim Phúc trong các sự kiện, các cuộc phỏng vấn, các lễ tưởng niệm chiến tranh. Tên tuổi ông tiếp tục được nhắc đến như một phần không thể tách rời của câu chuyện “Em bé Napalm”.

Còn những người lính VNCH từng bồng bế cô bé khỏi biển lửa năm ấy thì sao?

Không ai biết họ là ai.

Không ai dựng tượng cho họ.

Không giải thưởng nào gọi tên họ.

Có thể họ đã chết trong chiến tranh.

Có thể họ đã đi tù sau năm 1975.

Có thể họ đang sống âm thầm ở một miền quê nào đó tại Việt Nam, mang theo ký ức về một ngày họ cứu một đứa trẻ mà cả thế giới biết tên — nhưng không ai biết đến họ.

Đó mới là điều khiến câu chuyện “Em bé Napalm” trở nên day dứt nhất.

Bởi đôi khi lịch sử không thuộc về những người hành động nhiều nhất, hy sinh nhiều nhất hay nhân bản nhất. Lịch sử thường thuộc về người đứng trong ánh sáng của truyền thông.

Nick Út có thể xứng đáng với giải thưởng nhiếp ảnh vì ông đã chụp được một bức ảnh làm thay đổi nhận thức thế giới về chiến tranh. Nhưng nếu nói về lòng can đảm và hành động cứu người, thì những người lính Địa phương quân năm ấy mới là những con người đã thực sự lao vào địa ngục để kéo cô bé Kim Phúc trở về sự sống.

Và bi kịch lớn nhất là: Thế giới nhớ mãi tên người chụp ảnh, nhưng quên mất những bàn tay đã cứu đứa trẻ trong bức ảnh ấy.

Dinh Tue