Chiều kích của một tác phẩm văn học
Chiều kích của một tác phẩm văn học
Khi một nhà văn hay một tác giả nghệ thuật thai nghén ra được một tác phẩm, hẳn họ đã để ra nhiều tâm huyết để mong nó chóng ra đời.
Điều đó là lẽ thường tình.
Tuy nhiên, khi tác phẩm đã có mặt thì chuyện hay dở thế nào, tầm cỡ lớn hay nhỏ nay tùy thuộc vào người đọc.
Nếu có số đông người đọc ưa thích, tác phẩm sẽ được xếp loại: Best seller.
Tiền bạc đã là một lẽ, nhưng phần thưởng tinh thần thì kể như vô giá.
Tuy nhiên, có nhiều tác phẩm văn học nổi tiếng một thời, sau đó dần bị quên lãng. Nó trở thành tro nguội dưới mắt người đọc.
Đó là trường họp cuốn Đoạn Tuyệt của Nhất Linh.
Nhất Linh Thời tiền chiến và thời sau 1954 khi có cuộc di cư 1954 phân chia hai miền Nam Bắc.
Các tác phẩm của nhóm Tự Lực Văn doàn mặc dù được đưa vào chương trình giáo dục của VNCH sau 1954, độc giả đón nhận một cách thờ ơ nếu không nói là ghẻ lạnh.
Lý do là nội dung tiêu biểu của cuốn Đoạn Tuyệt đưa ra vấn đề tranh chấp giữa mới và cũ đã không còn thích hợp nữa.
Hiểu được lẽ ấy, chúng ta mới hiểu truyện ngắn của Khai Hưng: Anh Phải Sống vẫn có giá trị tồn tại vì đề cập đến những vấn đề muôn thuởi về tình người, tình vợ chồng, tình mẫu tử. Người viết xin được ghi lại một vài nét trong truyện ngắn đó.
Lạc và Thức phải lòng nhau rồi sống chung được 5 năm. Thức đã vay tiền để mua một chiếc thuyền nan để ra giữa dòng sông vớt củi.
Năm nay Thức cũng lén ra bờ đê một mình mong vớt được củi.
Lạc cảm thấy lòng bất an vội ra tới đê để tìm chồng.
Ra tới bờ đê, Lạc thấy chồng đang ra sức níu lại các nút lạt.. Chị chỉ yên lặng đứng ngắm chồng rồi mới bước vào thuyền hỏi:
- Mình định đi đâu?
Thức trừng trừng nhìn vợ, cất tiếng gắt:
- Sao không ở nhà với con?
- Lạc sợ hãi ấp úng:
- Con nó ngủ
- Nhưng mày ra đây làm gì?
- Nhưng mình định đem thuyền đi đâu?-
- Mày hỏi làm gì? Đi về.
- Lạc bưng mặt khóc. Thức cảm động
- Sao mình khóc
- Vì Anh định đi vớt củi một mình, không cho tôi đi.
Thức ngẫm nghĩ nhìn trời, nhìn nước, rồi bảo vợ.
- Mình không đi được. Nguy hiểm lắm…
Lạc cười:
- Nguy hiểm thời nguy hiểm cả. Nhưng không sợ em biết bơi..
- Được..
Tiếng “được” lạnh lùng, Lạc nghe rùng mình..
Thức hỏi:
- Mình sợ?
- Không.
Hai vợ chồng bát đầu cho thuyền ra giữa dòng sông. Chồng lái, vợ bơi, cố chống lại với sức nước, ra giữa dòng sông. Chồng cho mũi thuyền quay về phía thượng du, nhưng thuyền vẫn trôi phăng xuống phía dưới, khi nhô, khi chìm, khi ẩn, khi hiện trên làn nước phù sa, như chiếc lá tre khô nổi trong vũng máu, như con muỗi mắt chết đuối trong nghiên son.
Nhưng nửa giờ sau, thuyền cũng tới được giữa dòng. Chồng giữ ghì lái, vợ vớt củi.
Chẳng bao lâu thuyền đã gần đầy, và vợ chồng sắp sửa quay vào bờ thì trời đổ mưa. Rồi chớp nhoáng như xé mây đen, rồi sấm sét như trời long đất lở.
Chíếc thuyền nan nhỏ, đầy nước, nặng trĩu. Hai người cố bơi, nhưng vẫn bị sức nước kéo phăng đi..
Bỗng hai tiếng kêu cùng một lúc:
- Giời ôi!!!
Chồng hỏi vợ: - Mình liệu có bơi được đến bờ không?
Vợ quả quyết:
- Được
- Theo dòng nước mà bơi… Gối lên sóng
- Được, mặc em..
Một lúc sau, Thức thấy vợ đã đuối sức, liền bơi lại gần hỏi:
– Thế nào?
– Được mặc em!.
Vợ vừa nói buông lời thì cái đầu chìm lỉm..Cố hết sức bình sinh, nàng mới ngoi lên được mặt nước..Chồng vội vàng đến cứu..Rồi một tay sốc vợ, một tay bơi. Vợ mỉm cười âu yếm nhìn chồng..Chồng cũng mỉm cười.. Một lúc, Thức kêu:
- Mỏi lắm rồi, mình vịn vào tôi, để tôi bơi! Tôi không sốc nổi được mình nữa..
Mấy phút sau, chồng nghe chừng càng mỏi, hai cánh tay rã rời. Vợ khẽ hỏi:
– Có bơi được nữa không?.
– Không biết, nếu một mình thì chắc được..
Em buông ra cho mình vào nhé?
– Chồng cười:
– Không cùng chết cả.
Một lát, rồi một lát, nhưng Lạc coi như lâu bằng một ngày, chồng lại hỏi?
- Lạc ơi, liệu có bơi được nữa không?
- Không. Thôi đành chết cả đôi.
Bỗng Lạc run run khẽ nói:
- Thằng Bò! Cái Nhớn! Cái Bé… Không !! Anh phải sống…
Thức bỗng nhẹ hẳn đi…Cái vật nặng không thấy bám vào mình nữa… Thì ra Lạc nghĩ đến con đã lẳng lặng buông tay ra để chìm xuống đáy sông, cho chồng đủ sức bơi vào bờ ..
Đèn điện rực sáng bờ sông. Gió đã im, sóng đã lặng… Một người đàn ông ngồi bế một đứa con trai ngồi khóc. Hai đứa con gái nhỏ đứng bên cạnh..
Đó là gia đình bác Phó Thức ra bờ sông từ biệt lần cuối cùng linh hồn kẻ đã hy sinh vì lòng thương con..
Trong cảnh bao la, nước sông vẫn lãnh đậm chảy xuôi dòng…
(Khái Hưng.Trích tập truyện ngắn: Anh Phải Sống. 1934.)
Nhận xét
Đăng nhận xét