Trung Quốc bị cô lập toàn cầu - cái giá của "sự ngạo mạn chiến lược"

Trung Quốc bị cô lập toàn cầu
- cái giá của "sự ngạo mạn chiến lược"

1. Khi những cây cầu kinh tế lần lượt bị cắt đứt

Hãy thử nhìn vào một nghịch lý: Trung Quốc muốn trở thành trung tâm của một trật tự thế giới mới, nhưng cùng lúc lại đang phải chứng kiến ngày càng nhiều đối tác dựng lên những rào cản thương mại đối với hàng hóa của mình.

Theo kịch bản được phân tích trong nội dung này, Mexico áp mức thuế lên tới 50% đối với xe điện Trung Quốc, trong khi Pháp đề xuất mức thuế bảo hộ 30%. Tại châu Âu, Đức cũng thể hiện lập trường cứng rắn hơn nhằm bảo vệ ngành sản xuất nội địa trước sức ép từ hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc.

Điều đáng chú ý là câu chuyện không còn đơn thuần nằm trong quan hệ Mỹ - Trung. Nó đang trở thành một xu hướng rộng hơn: các quốc gia ngày càng muốn giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc trong những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược.

Với một nền kinh tế phụ thuộc lớn vào xuất khẩu, đây rõ ràng là sức ép không nhỏ đối với Bắc Kinh.

2. Vũ khí kinh tế có thể phản tác dụng

Trước sức ép bên ngoài, Trung Quốc vẫn còn trong tay một số quân bài chiến lược, nổi bật là đất hiếm.

Năng lực tinh chế đất hiếm của Trung Quốc chiếm tỷ trọng rất lớn trên toàn cầu. Vì vậy, Bắc Kinh có thể sử dụng nguồn lực này như một công cụ gây sức ép lên các chuỗi cung ứng công nghệ cao, đặc biệt trong sản xuất chip, pin và nhiều ngành công nghiệp chiến lược.

TikTok cũng được nhắc đến như một quân bài trong các cuộc đàm phán với Tổng thống Donald Trump.

Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: càng sử dụng những lợi thế này để gây sức ép, Trung Quốc càng thúc đẩy các quốc gia khác tìm cách giảm phụ thuộc.

Đất hiếm có thể là lợi thế trong ngắn hạn, nhưng nếu phương Tây và các đối tác đẩy mạnh khai thác, tinh chế và xây dựng chuỗi cung ứng thay thế, lợi thế độc quyền của Trung Quốc sẽ dần suy giảm.

Nói cách khác, một vũ khí kinh tế nếu được sử dụng quá mạnh có thể trở thành động lực khiến đối phương tìm cách vô hiệu hóa chính vũ khí đó.

3. Từ công nghệ đến nỗi lo an ninh

Một vấn đề khác được đề cập là tham vọng của Trung Quốc trong việc định hình các tiêu chuẩn công nghệ và AI toàn cầu.

Khi công nghệ Trung Quốc ngày càng tiến sâu vào những lĩnh vực quan trọng, các nước phương Tây không chỉ nhìn vào giá thành hay hiệu quả kinh tế mà còn đặt câu hỏi về an ninh mạng, dữ liệu và khả năng kiểm soát hạ tầng trọng yếu.

Đây là điểm rất quan trọng.

Một sản phẩm công nghệ có thể rất rẻ và hiệu quả, nhưng nếu quốc gia sử dụng nó lo ngại rằng dữ liệu hoặc hạ tầng quan trọng có thể chịu ảnh hưởng từ một chính phủ nước ngoài, thì giá thành không còn là yếu tố duy nhất quyết định lựa chọn.

Khi niềm tin chiến lược suy giảm, những “bức tường lửa” không chỉ xuất hiện trên không gian mạng mà còn xuất hiện trong chính sách thương mại và công nghệ giữa các quốc gia.

4. Vì sao các nước đang phát triển cũng bắt đầu cảnh giác?

Nội dung phân tích cho rằng sức ép không chỉ đến từ Mỹ và châu Âu.

Trung Quốc trong nhiều năm đã đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa giá rẻ sang Đông Nam Á, châu Phi và các thị trường đang phát triển. Điều này mang lại lợi ích cho người tiêu dùng trong ngắn hạn, nhưng đồng thời tạo sức ép rất lớn lên doanh nghiệp nội địa.

Nếu doanh nghiệp trong nước không thể cạnh tranh với hàng hóa được sản xuất với quy mô lớn và giá thấp, quá trình công nghiệp hóa có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Từ góc nhìn của những quốc gia này, sự phụ thuộc quá lớn vào một nguồn cung duy nhất cũng không phải là lựa chọn an toàn.

Vì thế, sức mạnh kinh tế có thể tạo ra sự phụ thuộc, nhưng sự phụ thuộc không đồng nghĩa với lòng trung thành.

Đây chính là điểm mà Bắc Kinh có thể đã đánh giá thấp.

5. Sai lầm chiến lược bắt đầu từ cách nhìn về cuộc khủng hoảng năm 2007 - 2008

Một luận điểm quan trọng của kịch bản là cách giới hoạch định chính sách Trung Quốc nhìn nhận cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2007 - 2008.

Sự khủng hoảng của hệ thống tài chính phương Tây khi đó có thể đã được Bắc Kinh nhìn nhận như dấu hiệu cho thấy trật tự do Mỹ dẫn dắt đang suy yếu.

Từ vị thế một quốc gia hưởng lợi rất lớn từ hệ thống thương mại toàn cầu, Trung Quốc dần muốn chuyển sang vị trí định hình luật chơi.

Nhưng vấn đề là sức mạnh toàn cầu không chỉ đến từ GDP, quân sự hay khả năng gây sức ép.

Một trật tự quốc tế bền vững còn cần mạng lưới đồng minh, lòng tin, khả năng thu hút và sự đồng thuận.

Đây chính là sự khác biệt giữa **quyền lực cưỡng ép** và **quyền lực thu hút**.

Có thể khiến một quốc gia làm điều gì đó vì họ sợ mình. Nhưng rất khó khiến họ thực sự đứng về phía mình nếu họ không tin tưởng mình.

6. Sức ép bên ngoài đang gặp vấn đề bên trong

Trong khi Trung Quốc đối mặt với các rào cản thương mại bên ngoài, nền kinh tế trong nước cũng được mô tả là đang xuất hiện những dấu hiệu đáng lo ngại.

Kịch bản đề cập đến mức tăng trưởng GDP quý II năm 2026 là 4,3%, cùng với sự suy giảm của đầu tư vào hạ tầng và chế tạo.

Điều đáng chú ý hơn là đầu tư từng đóng vai trò rất lớn trong mô hình tăng trưởng của Trung Quốc.

Khi đầu tư giảm, tăng trưởng chịu sức ép. Tăng trưởng chậm lại làm niềm tin suy yếu. Niềm tin suy yếu lại khiến dòng vốn tìm kiếm những nơi an toàn hơn.

Một vòng xoáy tiêu cực có thể hình thành.

7. Bài toán khó nhất lại nằm ở niềm tin

Một trong những luận điểm mạnh nhất của kịch bản là vấn đề niềm tin của nhà đầu tư và người dân.

Khi thị trường bất động sản suy yếu, tài sản của người dân chịu áp lực, trong khi môi trường kinh doanh và tài chính ngày càng được đặt dưới yêu cầu an ninh quốc gia, tâm lý phổ biến có thể là thận trọng hơn thay vì chi tiêu và đầu tư mạnh hơn.

Điều này tạo ra một nghịch lý.

Bắc Kinh muốn thúc đẩy tiêu dùng nội địa để giảm phụ thuộc vào xuất khẩu. Nhưng nếu người dân lo ngại về tương lai và tài sản, họ sẽ có xu hướng tiết kiệm thay vì tiêu dùng.

Như vậy, chính nỗi lo về tương lai lại trở thành lực cản đối với mô hình tăng trưởng mà Trung Quốc muốn chuyển sang.

8. Cái giá của sự “ngạo mạn chiến lược”?

Toàn bộ câu chuyện cuối cùng quy về một vấn đề: Trung Quốc có thể sở hữu sức mạnh kinh tế rất lớn, nhưng sức mạnh đó không đồng nghĩa với khả năng tự mình định hình toàn bộ trật tự thế giới.

Nếu sử dụng thuế quan, đất hiếm, công nghệ và sức ép kinh tế như những công cụ cưỡng ép quá thường xuyên, Bắc Kinh có thể vô tình thúc đẩy các quốc gia khác xích lại gần nhau để giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc.

Khi đó, điều nguy hiểm nhất không phải là một vài mức thuế riêng lẻ.

Đó là sự suy giảm niềm tin.

Một nền kinh tế có thể chịu được một cuộc chiến thương mại. Nhưng nếu vừa mất thị trường bên ngoài, vừa suy yếu đầu tư, bất động sản đình trệ, tiêu dùng giảm và niềm tin của nhà đầu tư suy giảm, bài toán sẽ trở nên phức tạp hơn rất nhiều.

Và đó cũng chính là nghịch lý lớn nhất trong câu chuyện này: Trung Quốc muốn xây dựng một trật tự mới, nhưng càng sử dụng sức mạnh để ép các quốc gia khác, họ càng có nguy cơ khiến chính những quốc gia đó tìm cách xây dựng một hệ thống không phụ thuộc vào Trung Quốc.

Theo quý vị, đây thực sự là dấu hiệu cho thấy Trung Quốc đang bị cô lập vì những lựa chọn chiến lược của chính mình, hay đây chỉ là một giai đoạn tạm thời trước khi Bắc Kinh có thể tái định hình lại vị thế của mình?

Nguyễn Xuân Nghĩa

**Quý vị đứng về quan điểm nào? Hãy để lại bình luận bên dưới và cùng tranh luận một cách thẳng thắn.**